ӔХСӔУУОН ӔМА НАРОН КЪӔРНÆХТӔ
Еу ӕхсӕууон ӕма дууӕ нарон къӕрнӕхи фӕййерис ӕнцӕ, ка ни кӕмӕй радавдзӕнӕй, зӕгъгӕ, уобӕл.
Ехсӕууон къӕрнӕхмӕ адтӕй тохъули ӕма ‘й нивгарста, ӕ фидтӕ ин кири бафснайдта ма йбӕл къума исӕвардта, дӕгъӕлтӕ ба ӕ мадӕмӕ ниууагъта ма ӕндӕр гъӕумӕ давунмӕ рандӕй. Еци хабар нарон къӕрнӕхтӕ фегъустонцӕ, ӕхсӕвӕ Ӕхсӕуӕмӕ иссудӕнцӕ, ӕма ӕхсӕууон къӕрнӕхи хӕдзарӕмӕ тикиси уаст бакодтонцӕ.
И мадӕ дӕр еу усмӕ неци исдзурдта, ку нӕбал си фӕразта, уӕдта сӕбӕл фӕгъгъӕр кодта:
- Уцит, дӕ бундар фӕдтӕ, фидтӕ сумах рази уагътон, ӕрбауасетӕ, зӕгъгӕ. Етӕ дӕр бабӕй бауастонцӕ, е дӕр бабӕй нæуæгæй:
- Уцит, нӕ тохъули фидтӕ кири, дӕгъӕлтӕ ба мӕ нивӕрзӕн ниввардтон, сумах исонмӕ дӕр уасетӕ, - зӕгъгӕ, ӕхуӕдӕгка ниффунӕй ӕй.
Къӕрнӕхтӕ дӕр бацудӕнцӕ ӕма уоси нивӕрзӕнӕй дӕгъӕлтӕ райстонцӕ, кирӕ исигон кодтонцӕ ӕма фидти хӕццӕ ниффардӕг ӕнцӕ.
Ӕ фурт ку ӕрцудӕй, уӕдта ин радзурдта:
- И тикистӕ мин мӕ фидтӕ базудтонцӕ ӕма мӕ цард нӕ уадзунцӕ. Уой и лӕг ралӕдӕрдтӕй ӕма и дӕгъӕлтӕ агорунбӕл иссӕй, фал фидтӕ уоми нӕбал адтӕнцæ.
- Хуцау ди ма исбоз уӕд, - зæгъгæ, ӕма и къӕрнӕхти фӕсте уайунмӕ фӕцӕй ӕма еу рауӕн, сӕ еу фӕснадмӕ куд ниххизтӕй, уотемӕй ӕй ниййафта. Баймӕ уадӕй ӕма, цума ӕхе ӕмбал адтӕй, уотӕ талинги ӕ фидтӕ расайдта: рабал дӕ ӕййевон, зӕгъгӕ.
Нарон фидтӕ ӕхсӕууонмӕ ниууагъта, ӕхуӕдӕгка дӕлнадмӕ ниххизтӕй ӕхе гъудий. Ӕхсӕууон ба и фидтӕ фӕстӕмӕ исхъӕртун кодта.
Наронтӕ дӕр уой куд нӕ балӕдӕрдтайуонцӕ ӕма кӕрӕдземӕ ниццӕнцӕ. Ӕхсӕууон ба ӕ мадӕн ниффӕдзахста:
- Мабал баууӕндӕ, - зӕгъгæ.
Иннӕ ӕхсӕвӕ бабӕй ӕхсӕууон рандӕй ӕндӕр гъӕумӕ. Наронтӕ ба иссудӕнцӕ ӕма, и уосӕн фиццаг ӕхсӕви куд бакустонцӕ, уотемӕй бабӕй ин æ фидтӕ радавтонцӕ.
Уӕд бабӕй ӕхсӕууон уой ку базудта, уӕд сӕ фӕсте рандӕ ‘й ӕма сӕ Мӕцути ниййафта, ӕма унаффӕ кодтонцӕ, ӕхсӕвӕ ӕма бон кӕрӕдземӕй куд цох кодтонцӕ, уотӕ:
- Фӕббон ӕй ӕма бал мӕнӕ еци уобаймӕ балӕсӕн, - зæгъгæ.
Ӕхсӕууон, етӕ ци уобаймӕ загътонцӕ, уордӕмӕ балӕстӕй ӕма ӕхе марди хузӕн никкодта, ӕ цӕсгон ба сикъитӕй ниххурста.
Наронтӕ уобаймӕ бацудӕнцӕ ӕма фезонгутӕ кӕнунбӕл истумугъ ӕнцӕ, сӕ цирагъ ба еци марди гъӕлӕси ниццавтонцӕ. Еу рӕстӕг сӕбӕл ку рацудӕй, уӕд ӕхсӕууонбӕл цирагъи къеуӕ ӕртагъдӕй ӕма е цӕгӕй «уӕу», зӕгъгæ, нигъгъӕр кодта.
Наронтӕ фӕттарстӕнцӕ, мӕрдтӕ исӕррa ‘нцӕ, зӕгъгӕ. Ледзуни фӕцӕнцæ ӕма уобаййи дуарбӕл ниххастӕнцæ.
Ӕхсӕууон ба сӕбӕл лӕги хъӕппӕлтæй хӕфтитӕй ралӕудтӕй, уӕдта раервазтӕнцӕ. Ӕхсӕууон ба фидтӕ фӕстӕмӕ райста, ӕма имӕ уӕдӕй фӕстӕмӕ наронтӕ нӕбал бандиудтонцӕ.
«Ирон адӕмон сфӕлдыстад», хрестомати, Дзӕуӕгигъӕу, 1949, 433-434 ф.
