НИВӔ
Еу устур сакъадахбӕл денгизти астӕу раги 'ма цардӕнцӕ хан ӕ уоси хӕццӕ. Мулкитӕ сӕмӕ бӕргӕ берӕ адтӕй, фал сӕхе нивгун ба нӕ худтонцӕ. Бӕнттӕ цудӕнцӕ ӕма сӕ цард неци уӕлдай ӕййивта. Дзӕвгарӕ рӕстӕг син зӕнæг не 'нтӕстӕй.
Уӕд дин eууӕхӕни ба рацӕй-рагъӕр ӕй ӕма сӕмӕ нивӕ ракастӕй. Лӕхъуӕн син райгурдӕй. И хан фидӕ сувӕллони ӕхемӕ рахӕссун кодта ӕма ин ӕ къахи ӕнгулдзитӕ, уӕдта ӕ къохи ӕнгулдзитӕмӕ фӕккастӕй ӕма загъта:
- Рай ӕндӕ кӕнетӕ ӕндӕр сакъадахмӕ! Аци сувӕллон хъӕбӕр ӕнӕнивӕй.
И уосӕ ин не сарази ӕй, цифӕнди кӕд ӕй, уæддæр нæхе бӕдолӕ 'й ӕма ‘й ӕз некумӕ рауадздзӕнӕн. Уотемӕй, цӕрунтӕ байдӕдтонцӕ ӕма и сувӕллон ислӕг ӕй. Ӕма хан ӕ уосӕн загъта:
- Аци ӕнӕ амондӕн еу ӕхе хузӕн ӕнӕ амонд ракорӕн.
Уобӕл ӕ бийнойнӕг дӕр дууӕ нӕбал загъта. Фидӕ ӕ фурти ӕхе размӕ ӕрбахудта ӕма ймӕ дзоруй:
- Цо, ӕма уӕртӕ бӕхтӕбӕл сӕргътӕ исӕвӕрӕ, мах ба уосӕ агорунмӕ цӕуӕн.
Фурт, куд ин загъд адтӕй, уотӕ бӕхтӕбӕл сӕргътӕ исӕвардта ӕма рандӕ 'нцӕ. Цудӕнцӕ, цудӕнцӕ, ӕма цӕйбӕрцӕ фӕццудайуонцӕ, Хуцау ӕ зонӕг, уӕдта еу устур гъӕумӕ бафтудӕнцӕ. Гъӕунгти цӕхгӕрмӕ дӕр, дӕргъцӕмӕ дӕр хаттӕнцӕ, ӕма дин дӕлӕ еу кизгӕ исцӕуй ӕма ‘й бафарстонцӕ, кумӕ цӕуис, зӕгъгæ. Кизгӕ ба имӕ дзоруй:
- Лӕг агор.
Уӕдта сӕ кизгӕ фӕрсуй:
- Сумах ба кумӕ цотӕ?
Етӕ ин загътонцӕ:
- Уосӕ агорунмӕ.
Ӕма сӕ кӕрӕдземӕн загътонцӕ, мадта мах нӕ кӕрӕдземӕн исбӕздзинан, зæгъгæ, ӕма ин уоци кизги ӕрхудта.
Цӕрунтӕ син раеудагъ ӕй. Уӕд фидӕ ӕ уосӕн загъта, атӕ хъӕбӕр ӕнӕ амонд ӕнцӕ, ӕма мах цӕуӕн ӕндӕр гъӕумӕ цӕрунмӕ. Ани мӕгурбонмӕ кӕсун мӕн бон нӕй, ӕма сӕ ами уадзӕн, зӕгъгæ.
Уотемӕй рандӕнцӕ сӕ синхаг гъӕумӕ. Уӕдмӕти и лӕхъуӕн ӕма ӕ бийнойнагӕн биццеу райгурдӕй. Уой туххӕн ба син гъӕуи алкедӕр лӕвӕрттӕ кодта, ка - гъог, ка - байраг, ка ба - ӕндӕр ести. Сæ хæдзари мулк цубур рӕстӕгмӕ исахидтӕй. Гъема, ӕгас гъӕуи уохӕн гъӕздугӕн нӕбал адтӕй.
Хан ескӕбӕл ку фембӕлидӕ гъӕуккӕгтӕй, уӕд ӕй рафӕрсидӕ:
- Куд цӕрӕнцӕ етӕ? - 'ма ин зӕгъиуонцӕ, хъӕбӕр хуарз, зӕгъгӕ.
Уӕд фидӕ ниссагъӕс кодта ӕма ӕ уосӕн загъта:
- Цӕуон, ӕз ба сӕ рабӕрӕг кӕнон, цума цӕмӕй цӕрунцӕ.
Уосӕн дӕр е ӕхцӕуӕн куд н’адтайдӕ. Хан бӕхбӕл рабадтӕй, ранӕхстӕр ӕй ӕма ӕ райгурӕн гъӕумӕ исхъӕрттӕй. И биццеуи зӕрдӕ ӕй цума лӕдӕргӕ кодта, уотӕ ӕ размӕ рацудӕй. Рафестӕг ӕй бӕхгин ӕма ибӕл ниццийнитӕ ӕнцӕ, мӕнӕ ма кӕдӕй-уӕдӕй нӕ фиди уинӕн, зӕгъгӕ.
Алли-алцӕмӕй идзаг фингитӕ ин искодтонцӕ ӕма ‘й дзæбæх фӕххинстонцӕ. Фидӕ дести бацудӕй, гъуди кӕнуй, ани ба, зӕгъгӕ, ӕнӕнивӕ ку худтон. Ӕхе дзӕбӕх ку исӕфсаста, уӕдта раистадӕй ӕма син сӕ къумти фӕххаттӕй. Фӕрракӕсӕ-бакӕсӕ кодта, уӕдта ӕрӕги-дурӕги ба цъилобибӕл еу данкъай тӕрнихи нивӕ ниууидта ӕма бийнонтӕн загъта:
– Мӕнӕ мин аци данкъай радтетӕ, ӕндӕр ба уи неци корун. Ӕма фидӕн ба «нӕгъ» зӕгъӕн куд ес. Етӕ дӕр ин ӕй равардтонцӕ.
И фидӕ данкъай исиста, данкъа ба ӕ нивӕ цъилобибӕл фӕууагъта ӕма ин уой не 'рӕстӕфтӕй. Хан ӕндӕмӕ ку рацудӕй, уӕд данкъамӕ кӕсуй, ӕма си нивӕ нӕбал ес. Фӕстӕмӕ цалинмӕ уадӕй, уалинмӕ ба цъилоби гал рахуардта. И лӕг ку фездахтӕй, уӕд гали тӕрнихи нивӕ ниууидта 'ма загъта, мӕнӕ аци гал нивгӕрдетӕ 'май ӕд къах, ӕд сӕр аги никкалетӕ ӕма си мӕхецӕй раздӕр куд неке бахуӕра, уотӕ. Фурт гал равгарста, фӕйхӕйттӕ кодта ӕма ‘й аги никкалдта. Ӕ рӕугутӕ ба ин цӕхӕрбӕл байвардта фезонӕгӕн. Нур, сӕ сувӕллон ба арти фарсмӕ бадтӕй.
Гали рӕугутӕ цӕхӕри сӕрмӕ цъис-цъис кодтонцӕ ӕма и нивӕ сувӕллони тӕрнихи бакалдӕй. И фидӕ уой ку фӕййидта, уӕд загъта, нур ба мин сӕ сувӕллони ба нӕбал ратдзӕнӕнцӕ, ӕма цӕуон, зӕгъгæ. Фидӕ ӕ хӕдзарӕмӕ рандӕй, ӕ рӕдуд балӕдӕргӕй. Нивӕ Хуцауӕй фӕстӕмӕ неке дӕттуй ӕма ’й неке зонуй, ка уодзӕй амондгун, уӕдта ка уодзӕй ӕнӕ амонд.
Хан ма базудта, ескӕмӕй нивӕ ракорӕн ке нӕййес, уой дӕр. Алкӕмӕн ӕхе ӕй ӕ нивӕ. Гъеууобӕл мӕ аргъау фӕцӕй ӕма фӕцӕй. Сумах ба мин устур нивти хæццӕ ирӕзетӕ.
ЦИППИ-й архив, ЮНЕСКО-й кафедрӕ. Скъоладзаути аккаг арӕзт.
