НАРТИ ОРÆЗМÆГ ÆМА КЪАНТДЗИ ФУРТ МИНКЪИ СÆУУАЙ
Гатути Дабеги дзурдтæй Дзагурти Губадий финст. Дзæуæгигъæу, 10.11.1924.
Нарт цауæни исрæвдзæ кодтонцæ æма хæтунмæ рандæ ‘нцæ. Орæзмæги ниууагътонцæ, зæронд æй, зæгъгæ.
Нарти зæронд Орæзмæг сæумæ фестадæй æма кæсуй:
- Арæбий, адæм кæми ‘нцæ? Нарти фертæсгутæй ами ку некебал
ес!
Æ дууæ хъал урси сæумæ донмæ раласуй. Дууæ хъал урси дон исæзмæнтунцæ сæумæрагиау.
Æнæдзоргæ киндзитæ кæрæдземæ дзорунцæ сæумæрагиау:
- Зæронд хæрæгбæл Нарт нæбал æнвæрсунцæ æма куд æй? Е дæр син се ‘нæдзоргæ киндзитæн дон хæссун нæбал уадзуй!
Сæумон дзурд уадæбæл бадуй, æ гъоси æрцæуй. Æ сæр æргубур уй. Æ хъал урситæ раласуй фæстæмæ:
- Йа, уæууæй, æнæдзоргæ киндзитæ дæр ма мин мæ зæронд мæ цæстæмæ бадардтонцæ!
Бацудæй. Хъал урситæ бакодта. Уонтæбæрзонд æма сæргубурæй хæдзарæмæ бацудæй. Сугъзæрийнæ сиребæл æхе æргæлдзуй æ фурмæстæй, æ буни сау фунук фестуй.
Сатана-æфсийнæ имæ дзоруй:
- Ци кæнис, нæ зæронд? Ка дæ бафхуардта? Мæ болат кæрдæн ин æ реуи ку бацæвдзæнæн!
Фæййибæл зуст кæнуй:
- Мæн æфхуæрд дæуæн есгæ нæ ‘й, фал мин сæумæмæ, хъæрæу фæд куд æвзарон, уæхæн мет рауарун кæнæ!
Бæрсткувд æма бæстæлгъистæ уосæ сарсийнæ æрбаскъæфуй, æртæ армидзагемæй æртæ цæхгун губори ракæнуй, уæларвмæ ковæн асийнæбæл исхезуй, тæбæгъи сæ февæруй æма никковуй:
- Хуцаути мæхе Хуцау! Дæхецæй мин лæвард ка ‘й, уобæл мин ма ‘рфæсмон кæнæ æма мин мæ кувд райсæ: исони бони мет куд рауара, нæ зæронд æмбойни цауæни хъæрæу фæд куд æртаса!
Æхсæвæ æрбадунгитæ кæнуй; бæхи уæрагисæри уæнгæ мет рауаруй. Сæумæ, æхсæвæ ‘ма бон кæрæдземæй куд хецæн кæнунцæ, уотæ Орæзмæг æ устур сау æрфæнбæл саргъ февæруй æма цæун байдайуй. Гъæуæй куддæр фæццох уй, уотæ нæуæгзад байраги фæд райеруй. Уайуй, уайуй æ фæдбæл: «Æвæдзи, берæгътæ ба-хуардтонцæ еци байраги æма æ зæнги наргутæй бæрци цъухтæ искæндзæнæн!»
Сорун æй байдайуй. Ба ‘й æййафуй. Уасæнги асæ æ бæх, саргъикъохти астæу цæхгæрмæ хуссуй биццеу, нимæтæй æмбарзт. И байраг æ цудæй цæуй. Орæзмæги зæронд æй ку баййафуй, ни ‘й цæфтæ кæнуй устур æрфæнæй. Байраг ин æ цуд дæр нæ нийхалуй, и хуссæг ин не ‘ригъал уй; фстæмæ устур æрфæн фесхъеуй æма е скъелти уæнгæ зæнхи рафедар уй. Æхе истонуй тухæй бæх, ни ‘й цæфтæ кæнуй:
- Куйтæ дæ бахуæруйнаг, уасæнги асæ бæх ку æй, уой куд нæ бафæразтай!
Истъæпп бабæй æй кæнуй. Биццеу райгъал уй æма имæ дзоруй:
- Ци кæнис, хуарз зæронд лæг, Хуцауи надбæл цæун мæ цæмæннæ уадзис?
- Гъæ, уæййаг! Дæ уæлдай дзорæ мæ гъоси ма цæуæд, æрбахезæ мæ фæсабæрцæмæ! Æмбойни цауæни рацæугæй, дæу хузæн хæлаф хæдойнаг Сатана-æфсийнæн ку некæд иссердтон!
Ку нæбал æй уадзуй, уæд и биццеу равналуй æ фæсабæрцæ æ бæхарцæмæ ‘ма ин æй бæхи æлвасæнтæй бæхи астæу бакæнуй, æма сæ æ усхъи исесуй æсхъæрау. Æ бæх æ цуд дæр нæ уадзуй. Бæхæй дæр, лæгæй дæр сæ гæбæзтæ æнцагъд кæнунцæ.
Зæронд Орæзмæг имæ дзоруй:
- Цидæр изæд дæ, цидæр идауæг дæ, ду ке зæгъай, уой кæндзæнæн, зæнхæмæ нæ ку æруадзай, уæд.
- Мадта изæд дæр нæ дæн, идауæг дæр нæ дæн, фал ду, фонси фудæй ка мæлуй, уæхæн зæронд лæг дæ æма исон мæнæ аци туппурмæ хъæбæр раги куд рацæуай, æз ба дин фонс фæккæнон: Кæнти Сæр Хуйæндонæ - денгизиуордæг, уомæ ма хонунцæ æнихалд бæхæргъау æма, гъе, уони тæрунмæ цæун, æма рагъæн рæуæг, хъæстæн дзæбæх хуаллаг дæр дæ хæццæ куд рахæссай, уотæ.
Фæстæмæ æрбаздæхуй Орæзмæг æ хæдзарæмæ; æ фурмæстæй æ бæхи саргъ дæр нæбал исесуй, ба ‘й æскъæруй æ бæхдонæмæ. Бацæуй æ хæдзарæмæ сæргубур æма уонтæбæрзондæй.
Сатана-æфсийнæ имæ дзоруй:
- Ци кæнис, нæ лæг? Дæ зæрдæ гъари ‘й æма дæ зæрди фæдбæл ма цо, фал мин зæгъæ, ка дæ бафхуардта, æз ба ‘й де ‘фхуæрдмæ бафхуæрон.
- Ниммæ уадзæ, не ‘фсийнæ, - загъта. – Ме ‘сæвди надбæл исбуцæу дæн. Кæд мæ фæййервæзун кæнай, уæд хуарз, кенæ ба дин лæг нæбал е.
- Гъæйдт, нæ лæг, тæрсгæ ма кæнæ! Æз дин æгас ку уон, уæд дæу фæййервæзун кæнун мæнæн æнцон æй.
- Нæ зонун, нæ зонун, ду ма мæн фæййервæзун кæнай! Уæхæн лæгбæл исбуцæу дæн æма саргъикъохæй уæлæмæ нæ зиндтæй; ме стур æрфæн имæ ниццæфтæ кодтон уасæнги асæ бæхмæ æма ме стур æрфæни цудæн æ саудзуд дæр нæ нийхалдта.
- Мæ барæ ‘й уадзæ уой, нæ лæг! Æз уæхæнттæ мети буни берæ ниммардтон!
Æ дустæ бамедæгмæ кæнуй, сарсийнæ раскъæфуй æма Хуцау-мæ никковуй:
- Йа, хуцаути мæхе Хуцау! Æмбесæхсæвæмæ авд агарци куд ниууара, æмбесæхсæвæй бонмæ уазал уотæ куд уа æма цæгæрсæр медхуссæнмæ тъæппитæ куд кæна!
Февналуй уарунмæ. Уотæ ниууаруй æма, авд агарци хæдзарæ кæмæн адтæй, уомæн мети буни фæцæй. Æмбесæхсæвæй бонмæ ба ибæл уазал уæхæн никкодта æма медхуссæнмæ цæгæрсæр тъæппитæ кодта.
Сæумæ ‘й фегъал кæнуй:
- Систæ, нæ лæг, тонау хæссунмæ! Айфонмæ мети буни ниссалдæй.
Е дæр рагæпп кæнуй. Биццеуи баййафуй уодæгасæй...
Уайун байдайунцæ Орæзмæг æма минкъий биццеу. Сау денгиз æма
Уорс денгиз кæми еу кæнунцæ, уордæмæ бахæццæ унцæ. Сау денгизи сау риндзæбæл æрбадун кæнуй Орæзмæги; сæгти æрдонг ибæл æрискъæруй æма сæ æнæ еу фæццох рамаруй. Дууадæс лæгей тавга ин сирдтонвидæй байдзаг кæнуй. Сагдзæрттæй ин тар уосонгæ ракæнуй. Сæгутдзæрттæй ин фæлмæн листæн ракæнуй, æхуæдæгка ин ниффæдзæхсуй:
- Абони майрæнбон, - иннæ майрæнбони кæсæ денгизмæ. Мæнæ мин кæсис мæ бæрзæндæмæ, мæ уæрхцæмæ дæр, мард ку фæууон, уæд аци сау денгиз мæ тогæй сурх исуодзæнæй, гъема уæд дæ хæдзарæ агорæ! На æма уорс тæнхъа ласуй, уæдта уой зонæ - мæ цанси ести бафтудæй.
«Хуæрзбон» ин зæгъуй æма денгизи рандæ уй. Сауæнгæ денгизи
буни рафардæг уй, Донбеттиртæмæ ниххæццæ уй.
Донбеттиртæ ибæл ниццийнæ унцæ:
- Æгас цо, нæ хуæрифурт! Цирдиги, ка некæд цæуагæ?
- Æз æрцудтæн Кæнти Сæр Хуйæндонæмæ, уой æнихалд бæхæргъау тæрунмæ.
- Гъей, – зæгъгæ, ибæл нихходунцæ. – Уомæн тæрæн нæййе, дæ фидæ дæр уобæл мард ку фæцæй, дæуæн ба ма де ‘хсир де ‘донгонтæй ку цæуй.
- Æнæ цæун мин нæййес! Над мин байамонетæ!
- Кæд æнгъезуй, уæд дæуæн цæугæ нæ ‘й, фал, кæд æнæ цæугæ нæййес, уæдта дæбæл косун гъæуй. Уонæмæ уотæ цæугæ нæ `й, æфсæн урс сæ гъæуайгæс æй, уæдта æфсæнцъух берæгъ, уæдта æфсæнцъух сау сунт. Берæгъæн адзал нæййес, æ тæрнихи æртæ уорс æрдой, уони ку нæ ракъуæрай, уæд. Сау сунтæн адзал нæййес, æ дордони буни уорс пакъу, уой ин ку нæ рахаун кæнай, уæд. Дæ байраг зæбæтæй урси ку нæ ниллæуун кæна, уæд сæмæ бацæун нæ бауадздзæнæй. Дæндагæй æй ку нæ ниллæуун кæна, уæддæр сæмæ нæ бауадздзæнæй бацæун. Æма дин дæ бæх равзарæн: мæнæ нæмæ æртæ дугъосуги æнæдон санс фицуй æма кæд дæ бæх уонæй ислæсун бафæраза, уæд дин цæугæ ‘й, кенæ ба нæ.
Æнæдон санси ин æ байраг рауадзунцæ, æма кæсалгау иннердиги фелвæсуй. Æзмесæмæ ‘й рауадзунцæ æма æхе февдолуй, æма ибæл æзмесæ ниххуæцуй. Уæдта бабæй æй нæуæгæй æнæдон санси рауадзунцæ, æма иннердиги кæсалгау фелвæсуй. Цæхуарæмæ ‘й баласунцæ æма цæхуари æхе февдолуй, бæхи асæ исуй. Бæзгиндæр санси ‘й рауадзунцæ. Кæсалгау иннердиги фелвæсуй. Тугулдормæ ‘й рауадзунцæ. Уоми æхе февдолуй æма теуай асæ исуй.
Нур ба имæ дзорунцæ:
- Дæ бæхæй бæргæ исрæвдзæ дæ, фал ма дин дæхе ку бавзарианæ.
Хорискæсæни дин содзийнæ æрсадздзинан æма, кæд содзийни бун фергъæвай, уæд дæ рауадздзинан, кенæ ба нæ.
Хорискæсæни содзийни бун æривæрунцæ, æма æ сагъæдахъи фат содзийни буни рацæвун кæнуй.
- Иссæудзæнæ гъенур бæхæргъауи размæ æма дæхецæн къагъд искæнæ. Дæ бæхи саргъ исесдзæнæ æма ‘й дæхемæ ниййесдзæнæ. Дæ бæх уæгъдæ рауадздзæнæ. Уайтагъддæр æй æфсæн урс базондзæнæй, æр имæ хæццæ уодзæнæй, зæбæтæй тохун байдайдзæнæнцæ. Зæбæтæй ку бауæгæ уонцæ, - дæндагæй бавналдзæнæнцæ. Е ин цалдæн æ тугулдор хуæра, уæдмæ ин дæ байраг е ‘фсæйнаг фæууодзæнæй. Е ин æ цæхуарæ хуæрд ку фæууа, уæд ин дæ байраг ба æ зæрди ауиндзæнтæбæл æрхуæцдзæнæй. Æр æй хъан кæндзæнæй æма имæ цурд бадæ æма ибæл саргъ æвæрæ. Саргъ ибæл ку исæвæрай, уæд ибæл бадун бафæразæ. Ку ибæл рабадай, уæд дæ æртæ хатти уæларв фæккæндзæнæй, æртæ хатти ба дæларв. Дзурд ди агордзæнæй. Дзурд ин раттæ, куд си дæхе нæ рацох кæндзæнæ, æма дин бæхтæ еу бæхи хузæн тæрдзæнæй.
Иссæуй. Уоми æхецæн къагъд искæнуй. Бæх уæхæн гъæр никкæнуй æма дуйнетæ низмæлунцæ. Байраг ин æ хезун дæр нæ ниу-уадзуй. Сæумæ хорискастæй хорæфтудмæ зæбæтæй фæттохунцæ. Фæстагæрдæмæ и байраг еу цæфæн дууæ цæфи кæнун байдæдта. Бони рохсмæ кæрæдзей хуæрун райдайунцæ. Бони рохсмæ ин байраг е ‘фсæйнаг хуæрд фæууй, е бабæй ин æ тугул дор хуæрд фæууй. Урс ин е ‘змесæмæ бавналуй, е бабæй ин æ цармæ бавналуй. Урс ин е ‘змесæ хуæрд ку фæцæй, уæд ин и байраг ба æ зæрди ауиндзæнтæбæл æрхуæцуй. Æр æй хъан кæнуй æма и биццеу цурд бадуй, æма ибæл саргъ февæруй. Ра ибæл бадуй; æртæ хатти ‘й уæларв фæккæнуй, æртæ хатти - дæларв.
Бæх имæ дзоруй:
- Дæхе ми ма рацох кæнæ, æз дин еци бæхæргъау еу бæхи хузæн фæттæрдзæнæн; уобæл дин нæртон уасхæ дæттун.
- Дзурд дæттун, куд мæхе бæхæн ци ‘гъдау уодзæнæй, еци ‘гъдауæй куд нæ рацох уодзæнæ мæхецæй.
Рауадзуй и бæхи æма бæхæргъау еу бæхи хузæн æмбурд кæнун байдайуй. Уалинмæ æфсæнцъух берæгъ ратæхуй. Къагъдæй имæ нигъгъавуй æма ин е ‘ртæ уорс æрдой рахаун кæнуй, зæрди ауиндзæнтæ бахæссуй фат, гуппгæнгæ рахауй. Æ рахес гъос ин æривгæрдуй æма ин æй æ сиудони ниввæруй.
Уалинмæ сау сунт ратæхуй. Æ дунгæй бæлæстæ мортæ кæнунцæ, гъæр кæнуй , - цъеу тæхун ку нæ уадзæн, уæд ардæмæ ке мадæ, ке фидæ æрбандиудта?
Зиннун имæ ку байдайуй, уæд имæ нигъгъавуй æма ин æ дордони буни уорс пакъу рахаун кæнуй. Гуппгæнгæ рахауй. Æ сæр ин æрлух кæнуй æма ‘й æ хурдзини ниввæруй.
Бæхæргъаубæл рагъæр кæнунцæ бæх æма и биццеу.
Сагъæс кæнуй и биццеу:
- Ани æнæ фæдес фæттæрæ, уæд цъинати кунæг миститæ мæнæутæ нæ бахуæрунцæ, уой хузæн!
Гъæурæбунти урдугмæ рацæуй. Уæлмæрдти рæбунти æрбацæуй гъæумæ. Æхсæз циртей астæу зæронд уосæ бадуй. Æ думæггæгтæбæл цъæх зæлдæ рауадæй. Æ размæ сойнифунхти фингæ идзагæй.
Дзоруй имæ и уосæ:
- Гъуйдт, дæ хуарзæнхæ! Фæдессайæги хузæн дæ, æрба мæмæ æздæхæ, еу рохсаг зæгъæ!
Ба имæ æздæхуй. И уосæ сойнифунх æрбайсуй æма ибæл æ дзедзе
бадоцуй:
- Авд фурти мин адтæй, æхсæз мин си еци æнамонд бæхæргъауи туххæй мард фæцæй. Нур ба ма мин си еу ес æма и уорс, и бор уæ астæу. Æртæ хатти ин ниххатир кæнæ. Кæд нæ лæдæра, уæдта æ тæрегъæд æхе. Еу æнамонд цъæх бæх нæмæ ес, уадæнуай æма мегъæндзо, уайтагъд дæр дæ сæргъи балæудзæнæй.
«Хуæрзбон» ин зæгъуй:
- Хуæрзбон, мæ мадæ! Кæнти Сæр Хуйæндони хæдзарæ ци рауæн æй, уой мин зæгъæ!
- Кæнти Сæр Хуйæндонæ авд хъабагъей хецау æй. Авд хъабагъи имæ æмбурд æнцæ, кувд син кæнуй.
Бацæуй æма дуарæй багъæр кæнуй:
- Гъæйдт, Кæнти Сæр Хуйæндонæ! Дæ бæхæргъау дин фæттардæуй!
- Гъæйдт, æвæдзи хуæрун кæмæ цæуй, уæхæн æй. Æрбакæнетæ ‘й, мæ бæхæргъау тæргæ нæ ‘й: ме ‘фсæн урс, ме ‘фсæнцъух берæгъ, ме ‘фсæн сунт - етæ цалинмæ æгас, уалинмæ мин сæ неке фæттæрдзæнæй! Айфонмæ етæ гъæр кодтайуонцæ.
Æртикъахуг фингæ ин идзагæй радавунцæ. Цъилинæй сæрвди хузæн син æй рахуæруй, æхуæдæгка хестæрти сæргъæмæ иссæуй уæлæмæ. Кæнти Сæр Хуйæндонæ уæллаг кæронæй бадуй.
- Фæдес, Кæнти Сæр Хуйæндонæ! Мæнæ уæ хестæртæн хестаг уæ сау сунти сæр!
Кæстæртæмæ æрцæуй дæлæмæ, дзоруй сæмæ:
- Фæдес, кæстæртæ! Мæнæ уин уе ‘фсæнцъух берæгъи гъос кæстагæн!
Бæхбæл рабадуй. Уайтагъд дæр бæхæргъауи сæргъи балæууй. Бæх æма сæ лæг æнхузæнæй тæрунцæ.
Кæнти Сæр Хуйæндонæ дæр дзоруй:
- Гъуйдт, фæдес гъæуй! Е хумæтæги барæг н ‘адтæй!
Уайтагъд дæр и цъæхбæхгин æ сæргъи балæууй. Фæттæ ибæл хурæ калæгау калуй.
Дзоруй имæ минкъи биццеу:
- Ма кæнæ, и уорс, и бор н‘ астæу æй!
Сагъæдахъи фатæй æй рахсуй æма ‘й зæнхæмæ равдозуй.
Фæдес ибæл цалинмæ æрæмбурд унцæ, уалинмæ бабæй етæ бæхæргъау тæрунцæ. Фæдес цалинмæ гъæутæмæ уадæнцæ, уой къахтонцæ, уалинмæ бабæй етæ дæр раидард æнцæ.
Фæббадуй æма бабæй цъæхбæхгин æ сæргъи æрбалæууй, æма бабæй тохуй уомæй æндагъддæр.
- Нæ-нæ! Хъæбæр æстъæлфун, æнгъæл дæн, баидæдтай, фат дæр дæмæ нæбал ес!
- Гъе мадта нур ба дæ тæрегъæд дæхе фæууæд, дæ мади дзурд не синхæст кодтай!
Фат фехста æма ин æ реуи фæйнæгутæ е уонти хæццæ фæстæмæ рахаста, æма гуппгæнгæ рахаудтæй. Фæдесонтæ фæстæмæ марди хæццæ раздахтæнцæ æма ‘й гъæутæмæ схастонцæ.
Етæ дæр бæхæргъау Донбеттирти тургъи фæммедæг кодтонцæ, агъаз ин равардтонцæ æма бæхæргъаубæл рагъæр кодтонцæ.
Орæзмæг дæр сæумæ раги денгизмæ кæсуй æма уорс тæнхъа ласуй.
Мæтъæлгомау зæгъуй:
- Æнгъæл дæн, мæ бæллахи лæг рацæуй!
Орæзмæг дæр æртæ цагъди искодта. Уайтагъддæр дони бунæй бæхтæ гæппитæ кæнун байдæдтонцæ, дзиндзæбарцæ, дзиндзæ- гъун, цæппозур сæфтæг, æргъеубилæ бæхтæ.
Фæууæлбилæ унцæ.
Орæзмæги зæронд дæр бæхти рази зелæнтæ кæнуй.
- Гъæйдт, мæ зæронд æмбал, дæ бон хуарз!
- Æгас цо, ме ‘нæсайд æмбал! Уæддæр ма æгас æрбацудтæ!
Февналуй æма бæхтæ æртæ цагъдемæ калуй. Хецæнæй дууæ бæхи бæхбæттæнбæл бабаста. Устур бæхæргъау иуаруй и биццеу.
Орæзмæги зæронд сагъæс кæнуй:
- Æвæдзи еу хай æ хуæздæри хай уодзæнæй, иннæ ба е ‘мбалхай. Æма мæ фагæ нæ ‘й еу хай, æнæ неци бафæллойнæ гæнгæй!?
Иурст фæууй бæхтæ.
Дзоруй:
- Гъенур ба, зæронд лæг, райсæ дæ хестаг!
Зæронд лæг дæр еу хай райсуй æ хестаг.
Дзоруй имæ:
- Гъенур ба де ‘мбалхай райсæ!
- Гъæйдт, æмбалхай ба ду райсæ, кæстæр куд фæууй, уотæ, æз ку райстон хестаг!
- Дзорун мæ ма кæнæ, хуарз зæронд лæг! Мæ фидæ мин уотæ нæ фæдзахста: «Дæхецæй хестæрæй раздæр хай райсæ!»
Райсуй иннæ хай дæр. Дууæ бæхти къуар дæр еу бакæнуй æма сæ рауадзуй, æхуæдæг разæй, и бæхтæ ба и урс тæруй. Биццеу æхе бæхти къуар дæр уони фæсте ратæруй æма гъæй кæнуй, уотемæй цæунцæ. Се ‘ртæсæн надмæ æрбахæццæ унцæ.
Биццеу имæ дзоруй:
- Гъенур, зæронд лæг, райарфæ кæнæн кæрæдземæн, нæ фонси кондæй ирайгæ куд уæн, уотæ.
- Йарæбий, нæ дæ зонун.
- Æз дæн Къантдзи фурт минкъи Сæууай. Мæ фиди мин рамардта
Кæнти Сæр Хуйæндонæ, æ бæхæргъау тæрунмæ ин фæццудæй. Мæ фиди
тог есунмæ фæццудтæн.
- Мадта еу сувæллон нæхемæ ниууагътон æма ибæл кæд банвæрсдзæнæ, уæд дин æй бийнонтæн саккаг кæнинæ.
- Хуцау зæгъуй, æма мæ лимæн, - зæгъуй Къантдзи фурт Сæууай.
- Мадта мæнæ аци бæхти къуар дæр федауæггаг фæууæд, - зæгъгæ, æ бæхти къуар ин баскъæруй.
Райарфæ кæнунцæ. Е сæхемæ идадзæ бæхи хæццæ рандæ уй. Орæзмæги зæронд саухалæнвæтæнæй Нарти гъæумæ бæхæргъау истардта. Зæрæрдæмæ Орæзмæги фонсиконд Нарти уæд баизадæй.
Косæрттаг ка ‘рирветидæ, аци нивонд абони уæнгæ дæу туххæй фæххастон, нур ба ‘й дæхе тургъи исковæ, еци къуар дæр дæу фæууæд, зæгъгæ, е ма ин бæхтæ ралæвар кæнидæ.
Уотемæй æ уосæн загъта Орæзмæг:
- Нæ кизги ин равардтон æма нæмæ, ка ‘й зонуй, уæхæн цæуæг ку уа, уæд нæ сиахс уодзæнæй, æма ‘й хуарз фæууиндзæнæ, æз ба ма мæ хæтæнти рахæтон, балци фæццæуинæ Хъара-Ногъайтæмæ.
Еу бон гъæуккаг æнахур лæхъуæн иуазæгдонæмæ бацæуй. Æстæмæй- астмæ ‘й фæххинста. Уотемæй сиахси рæуаги гъæуи лæхъуæнтæ хæдзарæ æртæнæг кодтонцæ. Афæдзи бони Къантдзи фурт Сæууай иуазæгдонæмæ бацудæй. Кæсуй иуазæгдонæй æма согфадæнæй еу пихсил кизгæ согтæ хæссуй.
Фæндур æрбайсуй æма имæ, æнæ цъухæй дзоргæй, фæндурæй дзоруй, дзæбæх кизгæ, ку мин ракафисæ, зæгъгæ.
Согтæ давгæй, исмедæг уй хæдзари æма дзоруй:
- Нана! Иуазæгдони уæхæн дессаг иуазæг ес æма æ фæндури цагъдмæ зæрдæ нæ лæууй. Æ фæндурæй дзоруй, кизгæ, ку мин ракафисæ, зæгъгæ.
Заманай уосæ февналуй æма кизги рарæвдзæ кæнуй, ра ин фæдзæхсуй, дзæбæх ракафдзæнæ, зæгъгæ.
Фæммедæг уй иуазæгдони æма ин кафуй. Е дæр ин цæгъдуй: «Дессаг дзæбæх кафис, хуарз кизгæ, фал дæ еу къах уæззаудæр æй».
Æ цæстисуг калгæ фæстæмæ исмедæг уй æ мадæмæ æма дзоруй:
- Ци лæгъуз иуазæг æй, мæ еу къах мин æстурдæр хонуй!
Заманай уосæ местæлтæ фелвасуй æма местæлтæй фаги нæмуг æрхауй. Ра ‘й рæвдзæ кæнуй фæстæмæ. Æруайуй æма бабæй ин кафуй.
Дзоруй имæ:
- Дессаг хуарз исрæвдзæ дæ, хуарз кизгæ, фал дæ сæри еу фарс æстурдæр ку æй!
Кæугæ, æмбохгæ иссæуй фæстæмæ:
- А ба ци ‘намонд иуазæг æй! Мæ сæри еу фарс мин æстурдæр ку хонуй!
Заманай уосæ айдæнæ æрбаивæруй æ рази æма ин æ дзиккой хæлттæ нимайунмæ февналуй, æма ин еуæрдæмæ дууæ хали фулдæр адтæнцæ, æма си еу иннердæмæ ракодта.
Фæ ‘й æрвиста æма бабæй ин кафуй.
Кæсуй æма имæ дзоруй:
- Хъæбæр хуарз исрæвдзæ дæ сæрæй дæр, къахæй дæр æма цо, æма дæ мадæн зæгъæ: «Е мæ сæри хецау æй æма мæ хонгæ кæнуй».
Æ мадæмæ исмедæг уй. Зæгъуй ин:
- Гъе, атæ зæгъуй, атæ зæгъуй, хонгæ мæ кæнуй!
Сиахси фингæ ин куд æрæрветуй, уотæ Орæзмæги зæронд тъупп гæнгæ исмедæг уй. Ра имæ гæпп кæнуй сиахс, æр æй фестæг кæнуй. Расалантæ кæнунцæ кæрæдземæн. Майрæнбонмæ ин æ бийнонтæ барæвдзæ кæнуй. Майрæнбони ин сæдæ киндзхони рабадун кæнуй. Майрæнбони Къантдзи фурт Сæууай Орæзмæги кизги ниффардæг кодта.
Къантдзи фурт Сæууай муггаг иссæй Нарти Сатанай кизгæй.
НАРТÆ. 2005.
Киунугæ исаразтонцæ Скъодтати Эльбрус æма Къибирти Амурхан
