РАГОН ДИГОРОН ЦАРДИ ÆГЪДÆУТТÆ
Гарданти Михал
КУВД
1. Хæдзарæбæл ести хуарз ку æрцæуа, уæд еци æхцæуæнадæ дигорон адæймаг цитгин кæнуй кувдæй.
2. Кувд æй, еске кади номæй хуарз ку исæмбæлуй: еу еске идард балцийæй æнæнезæй, идзагармæй ку æрцæуй; сæргъæуагæ хæдзари лæхъуæн ку райгуруй; ести кадæ хæдзарæ ку райсуй; æ афæдзи куститæ æнæхъор, æнæнезæй ку исæнхæст кæнуй; æ цардæй боз уогæй, адæймагæн æ зæрдæ естæмæй ку барохс уй, уæд адæймаг (хæдзарæ) кæнуй еци æнтæстити туххæй Хуцауæн арфæ, – нимайуй сæ уой фæрци æнтæститæ, уой лæвæрттæбæл.
3. Кувди фæууй косарт, фæрзеу æма ниуæзтæ.
4. Кувдæн æ сæйрагдæр хестæрæн нимад æй косарт – нивонд, адæймаги сæраппонди æвгæрст ци фонс цæуй, е.
5. Косæрттаг æвгæрдгæ ку фæккæнунцæ, уæд уой æрбаласунцæ артгæронмæ, æрлæуун æй кæнунцæ, е ‘ргон артæрдæмæ хаттæй, хæдзари хестæр райсуй ниуазæн æма раковуй мæнæ атæ:
– Хуцау, табу дæуæн! Хуцау, мах дæуæй боз ан аци (ном æрцæугæ гъуддаги), уомæй æма дин уой туххæн ба мæнæ аци нивондæй ерæн дæ ном æма ‘й райсæ дæхецæн, махæн ба радтæ уой бæсти, хайгин нæ искæнæ дæ хуарздзийнæдтæй. (Арахъи ниуазæнæй еу æртæх бакалуй артбæл, артæй исесуй æхседарф – содзгæ соги къуæцæл æма ‘й бадаруй и косæрттагæн æ рахес тæнуадолæбæл. Фонси гъун исхъуæцæ кæнуй, ковæг ба дзоруй идарддæр). Баруодхорон, уæларвмæ цæуис æма хуарз хабæрттæ фæххæссæ.
6. Косартгæнæг райсуй косæрттаги и хæдзари æвецуг бунатмæ (бæрæг астæумæ) æма ‘й уоми æривæруй фингæбæл (косартгæнæн фингæбæл) æ галеу фарсбæл, æ сæр хорискæсæнон хонсармæ хаттæй, æ къембурбæл ин æрхуæцуй æма исдзоруй,
– Хуцау, табу дæуæн, зæгъгæ, æма ин æ хорхбæл циргъ кард æрбадаруй. Косартгæнæг рауадзуй и нивонди тог.
7.Косартгæнгутæ æнцæ 3 лæги: сæ хестæр – ковæг, æвгæрдæг æма къæхтæбæл хуæцæг.
8. Косартæн æ сæр рацох æй æ гурæй, уæд и сæри исхæссуй дæллаг тъæригъосмæ æма ‘й уоми уæлгоммæ (е ‘вгарцæ хæрдмæ) æривæруй.
9. Косарт ковæг хестæр райсуй кард (исласуй æ кард) æма сæри æвгæрдæнæй искæрдуй косæрттаги богъурдахъ, ухстбæл æй бакæнуй, ра ‘й фезонæг кæнуй, ниссиахуадуй, инней ба листæг хæйттæй байуаруй хæдзари кæстæртæн, – «уæ фонс уæхе амæттаг уæд», зæгъгæ, æхуæдæг ба сæр æма къæхтæ араун кæнуй (кенæ ба арауй).
10. Косарт исцæттæ ‘й, цæттæ ‘нцæ уæлвицгитæ дæр, адæм æримбурд æнцæ, рабадтæнцæ хестæргай рæнгъитæ.
11. Иуарæг – фиди æфсийнæ æривардта хестæрти рази сæр, бæрзæй, зæрдæ, хæлорæ (хатт-хæлорæ) æма æхсæрфæнбæлттæ.
12. Æмбурди хестæр райсæд æхсæрфæнбæлттæ, дуккаг хестæр ниуазæн æма исковæд, и кувдтаг цæй туххæй, ке туххæй æй, уой номæй, уæдта ковæггаг ниуазæн, ахуадæггаг уæлвицгæ æма æхсæрфæнбал радтæнтæ, ке номбæл æй и кувд, уомæн. Кæд æгас хæдзари номбæл æй, уæдта хæдзари косæг фæсевæди кæстæрæн.
13. Кæстæр райсæд æхсæрфæнбал хестæри къохæй, ниуазæн, ниййахуадæд уæлвицгæ дæр æма æхсæрфæнбалтæ ба райуарæд фингæбæл бадгутæн. Еу ба си ухстбæл раттæд æфсинттæн.
14. Кувд райгон æй. Ковæггæгтæ фæуунцæ фараст (æртæ æрти): бунæй – Будур-Изæд, сæрæй – Уасгерги, астæуккаг – Хуцауæн. Цæуй фиццаг гагидау Хуцауи ном æма Хуцауæн арфæ кæнуни туххæй.
15. Хестæри фингæй цæуй ниуазæн æма хунæ: хестæртæ фиццаг гагидау ниуазунцæ Хуцауи номæй; дуккаг – хæдзари кувдгæнгути номæй æма æрветунцæ æфсинттæн ниуазæн; æртиккаг – финги кæстæрти номæй æма син дæттунцæ ниуазæн, хунæн сæри рахес гъос æма идарддæр кувди гагидæуттæ цæунцæ, хестæри арæхсгадæмæ гæсгæ, рæнгъæй.
ХЕЦАУИ ÆГЪДÆУТТÆ
1. Фидæн æмбæлуй æндагон кустæй æ байзайæггæгтæн мулк искæнун.
Æркæсуйнаг: мулк æй, фидæ берæ æнзти æ хедгун хъиамæтæй ци хæзнатæ æма ци ес æрæмбурд кæнуй æ байзайæггæгтæн, е, цæмæй фæстагонтæ естæмæй цæронцæ адæми ‘хсæн æма ести куст кæнонцæ сæ дуйнебæл. 2. Уомæ гæсгæ ба фидæ гъæуама уа æ бон зонгæ косæг лæг.
3. Хæдзари фæндæ, æндагон кусти гъуддаг фидæмæ æй.
4. Фидæ ке зæгъа, уобæл медхæдзарæ дууæ зæгъæн нæййес.
5. Фидæн лæгъуз дзурд бийнонтæй кæмæдæриддæр ходуйнаг æй.
6. Фидæ бийнонти æхсæн цитгин ке æй, уомæ гæсгæ ба гъæуама е дæр æхе имонау дара.
7. Бийнонти фидæ æ ностæлти астæу кенæ ба æ фуртти астæу, кенæ ба æ фурти цори æфхуæрæн дзурд макæмæ искæнæд, нæ æ уосæмæ, нæ ба фуртмæ, æ ностæлтæмæ дæр уотæ.
8. Фидæ æнккæтей разæй ниххуссæд, раздæр дæр уотæ фестæд.
9. Хæдзари куститæ фидæ амонæд, бийнонтæ ба сæ кæнæнтæ.
10. Бийнонтæ ести ку бакосонцæ, уæд син фидæ сæ кустбæл бацийнæ кæнæд.
11. Фидæ æ дзурдæн, æ уиндæн аргъ кæнæд.
12. Фидæ бийнонти фæрдгути халæ æй, æма пурхæ ма кæнæд.
13. Кæстæртæ хæдзари ку бадонцæ, ку гъазонцæ, хуæронцæ, уæд фидæ сæ размæ ма цæуæд.
14. Фидæ цитгин даруйнаг ке æй, уой æхуæдæг æ гъуддæгтæй амонæд.
15. Фидæ æ фуртти гъуди дарæд, цæбæл рæдуйонцæ, уой син амонæд, хецаудзийнадæ дæр син имисæд, цæмæй æ фæсмæрдæ хæдзарæ дзæгъæлæй ма базайа.
16. Фидæ ескумæ ку рандæуа, уæд хестæр фурт, кенæ ба иннетæй хæдзари ка уа, е хецаудзийнадæ кæнæд.
17. Фидæ æ фуртмæ макæд фæккомгин уæд.
18. Зудæ хуæрдæй, сах ниуæзтæй фидæ хæдзари дæр, кенæ ба ескæми дæр æхе бахезæд.
19. Фидæ алли сахат дæр æмхузонæй растбæл цæугæ дзилли лæгау уæд.
20. Æ фуртæй дæр еци гъудтаг агорæд.
ФУРТИ ÆГЪДÆУТТÆ
1. Фурт – æ фиди фæнзæг, цæмæй разæгъунцæ: «Фиди фарнæ мæрдтæмæ хæсгæ нæ ‘й».
2. Фидæ фурти даруйнаг æй.
3. Фурт æ фидæн æгъдау дæттæд медхæдзари дæр, æндегæй дæр.
Æркæсуйнаг: медхæдзарæ гъæуама фурт æ фиди разæй ма бахуæра, ма исхусса, еу фингæбæл дæр ма сбада, фал цирагъи хузæн лæууа æ сæргъи, æндегæй дæр уотæ.
4. Фидæ ескумæ ку цæуа, кенæ ба ескæцæй ку ‘рцæуа, уæд ин æ фурт кæстæреуæг бакæнæд.
Æркæсуйнаг: медхæдзари цалинмæ фидæ рæвдзæ кæна, уæдмæ и фурт байефтиндзæд æ фиди бæх æ саргъи, кенæ ба уæрдуни.
Æндегæй ба ин æ уати цори æ дзабури раласт дæр багъуди кæнæд. Æхсæвæ ба ин æ фонс дæр, æхе дæр багъæуай кæнæд. Æриздæхгæй ба ин æ дзаума, æ бæх бафснайæд.
5. Фидæ ци æмбурди уа, уордæмæ фурт нæ цæуй.
6. Фурт æ фидæмæ дада-дзорæ ма кæнæд, æ номæй дæр æй ма хонæд.
Æркæсуйнаг: зæронд зиндарæн æй æма фурт æ фидæмæ фæлмæн цъухæй, фæсномугæй дзорæд – баба. Биццеу, кенæ ба æндæр уæхæн дзурд фидæ æма фурти æхсæн уæд. Кæрæдземæн номæвæрæг нæ æнцæ, номæй дзорун номæвæрæги гъуддаг æй.
7. Фиди бафхуæрун, фидæмæ тух исдзорун, ниццæвун – рамæлуни бæрцæбæл гъуддæгтæ ‘нцæ. Сæ бакæнæгæн дзилли астæу рацæун аггаг нæй, уæхæни хæццæ еу фингæбæл исбадун дæр не ‘мбæлуй.
8. Ка ‘й зонуй, фидæ рæдуйагæ ку уа, фиди æгъдау дæттун ку нæ фæраза, уæд фурттæ уобæл гъаст кæнунцæ муггаги хестæртæмæ. Етæ ба муггаги кадæн бийнонти фиди аразунцæ.
НÆЛИСТÆГИ ÆГЪДÆУТТÆ
1. Лæг дзиуарæ ‘й æма кæцæйдæриддæр фарнæ хæссуй.
2. Лæг силæстæги æ рази æфхуæрун ма бауадзæд.
3. Нæлистæг силти хæццæ ку рамбæла, уæд син кæстæреуæг бакæнæд.
4. Лæг уоси хæццæ ку уа, уæд фуд рауæнти-еу æ разæй бацæуæд, бæхæй ба æй æ гъæбеси раесæд.
5. Лæг силæстæги гъæуайгæс æй.
6. Лæг иуазæгæй кумæдæр бацæуа, уоми «бон хуарз» фæразæд. Æндæмæ рацæугæй ба «хуæрзбон».
7. Уонæн дзуапп – «æгасцæуай» æма «фæндараст».
8. Дууæ лæги еумæ ку цæуа, уæд еци æгъдау хестæрбæл æй, рахес фарс дæр уой æй.
9. Æртæ еумæ ку цæуа, уæдта астæуккæй хестæр, галеу фарсæй – дуккаг, рахес фарсæй ба и кæстæр.
10. Цуппар лæгемæй ба хестæрæн æ галеу фарс дуккаг хестæр, æ рахес фарс ба æртиккаг, сæ кæстæр ба дуккаг хестæри галеу фарс.
11. Фондземæн дæр еци арæзт цуппарей уæнгæ, фæндзæймаг ба цуппæрæймаг хестæри рахес фарс.
12. Æхсæземæй дæсей уæнгæ ба дууæ къуари гæнгæ æй, сæ ралæуд ба нимадмæ гæсгæ.
Æркæсуйнаг: къуари хестæр æма кæстæр – фиццаг рæнгъи – дуккаг хестæр æма кæстæртæ, дуккаг рæнгъи.
13. Еуæндæсемæй инсæййи уæнгæ къуар надмæ гæсгæ цæуй дугæйттæй, æртигæйттæй, цуппæргæйттæй æма фæндзгæйттæй.
Æркæсуйнаг: сауæнгæдæр къуари разæй сæ хестæр æма сæ кæстæр цæуй, сæ фæсте ба дуккаг хестæртæ.
14. Хедбæл цæугæй, е ба æвадуати, кæстæр гъæуама æ бæх æрцæфтæ кæна æма раздæр бацæуа.
15. Гъæубæл бацæугæй, хестæрбæл æмбæлуй нихæсæн «бон хуарз» зæгъун.
16. Нихæси адæм гъæуама фестонцæ бæлццони «бон хуарз»-мæ.
17. Бæлццон лæхъуæн-лæг ку уа, нихæси ба ин зæронд лæгæй фæсмард ку уа, уæд гъæуама рафестæг уа.
18. Нихæси кадæр уа – кæстæреуæг ин бафæразæд.
19. Кæстæр къуари астæу сæ биццеу æй æма ин фиди æгъдау дæттæд, и къуар ба ин – фурти æгъдау.
20. Бæхгинтæ ку рамбæлонцæ уоститæбæл, уæд син рафестæг уæнтæ.
Æркæсуйнаг: еци æгъдау кæстæр адæймагæн раттун не ‘мбæлуй.
21. Саугин, молло кенæ ба дæсни къуарбæл ку рамбæла, уæд сæ галеутæбæл хуæцæнтæ; фæндаг содзæг хузесæг æнцæ, ра син хилæ кæндзæнæнцæ.
22. Æхсæвеуати къуари кæстæр – урдугистæг, дондзау æма гъæуайгæс.
23. Хестæрти хуæрунбæл кæстæртæ лæууæнтæ, уони фæсхуæрдæ ба фингесæггæгтæй етæ дæр рахуæрæнтæ: гал дон баниуазуй, уæс ба ех растæруй.
24. Фусун зæгъуй иуазæгæн «æгас цо». Иуазæгæн е ‘рцæун æхцæуæн æй, æрцæуæги ба – имонау гъæуй.
25. Иуазгутæ дууæ мугкаги æнцæ: хецонтæ æма раст иуазгутæ.
26. Раст иуазæгæн æ бунат иуазæгдонæ кенæ ба æнæуой авар. Хецонæн ба бийнонти цæрæн хæдзарæ.
27. Раст иуазæгæн фусун хæлар ку зæгъа, уæд æй бахондзæнæй еу хуæрди æ хæдзарæмæ æма ин байамондзæнæй æ уоси, хæдзари æфсийни.
28. Иуазæг алли æгъдауæй дæр, æ фусуни зæрдæ цæмæй нæ фæххода, уобæл зелæд, уæлдай дзурд ма кæнæд. Иуазæг фусуни бæрагæ æй.
МАДИРВАДÆ, МЕДÆРВАДÆ, ÆНСУВÆРТИ ÆГЪДÆУТТÆ
1. Еу мадæ æма фидæй ка райгура, еци кизгуттæ æма лæхъуæнтæ хуннунцæ хуæртæ æма æнсувæртæ, æнæуой ци хæдзари райгурдæнцæ, уой номбæл ма ци нæлистæг уа, етæ ба – æрваддæлтæ.
2. Нæлистæг æма силæстæг æрвадæхсæн тогхæстæг ку уонцæ, уæд сæ астæу зиндзийнадæ не ‘мбæлуй. Æгъдауæй кизгæ раттун, уосæ æрхонун дæр уой хузæн.
3. Æрвади кенæ ба хуæри еске ку бафхуæра, уæд уобæл иннæ гъизуй.
4. Еу æнсувæр кенæ ба æрвадæ инней сæрбæл дзоруй, æфхуæрд дæр ибæл еруй.
5. Æрваддæлтæ хецæнæй ку цæронцæ, уæддæр еу тог, еу æстæг æнцæ æма син сæ мулк, сæ кадæ, сæ хуæруйнаг дæр еумæйаг æй. Ка кæмæй рацæуа, уомæй æй хундæуй.
6. Æ хæдзари гъуддаг дæр медæрвадæ, муггаги къохи æй.
7. Æрваддæлтæй еске е зæнхæ, е ба æнæуой æзмæлгæ мулкæй ести ку уæйæ кæна, е ба кизгæ ку ‘рвета, уосæ ку хона, уæд гъæуама бафæрса муггагæй хестæрти. Етæ ‘й ку исаккаг кæнонцæ, уæд æ гъуддаг бакæнæд. Уæййаг фонс фиццагидæр багъарæд медæрвадæ аулгай.
8. Ка ‘й зонуй, ма ‘й ку неке æлхæна муггагæй, уæдта ‘й рауæйæ кæнæд æндæр ескæмæн дæр.
9. Зæнхæ балхæнун барæ ес æцæгæлон адæми разæй мадирвадæ æма хуæрифуртмæ.
10. Хæдзари хуæрифурт мадирвадæй баргиндæр æй. Хæдзарæн е æй астæуккаг цæгиндзæ.
11. Кизгæ радтунмæ æма уосæ ракорунмæ ба фулдæр фарст ес мадирвади.
Æркæсуйнаг: муггаги хæстæг – хуæри фурт, хæдзари хæстæг ба – мадирвадæ.
12. Лæхъуæн уосæ ку хона, кенæ кизгæ киндзи ку цæуа, уæд ин мадирваддæлтæй æмбæлуй уоси лæварæн иуонæг киндзæхсæвæрæн.
13. Лæхъуæни уосæй мадирвадæмæ цæуй хецауæгтæ (тамакудонæ, астæубостæ, дамбацай бæндæн, цохъайаг, дзабуртæ ‘ма фæсбунтæ), кизги хæдзарæй ба мадирвадæн – фус.
14. Цийнæ æма хъурми бони æрваддæлтæ сæ кæрæдзей сæргъи лæуунцæ, сæ кæрæдземæн цийни тæбæгъ, хъонцци фингæ æрветунцæ.
Æркæсуйнаг: еци æгъдау кæнунцæ иннæ æстæгхæстæгутæ дæр. Цийни тæбæгъ æртæ ковæггаг лæвари хæццæ, хъонцци тæбæгъ – цуппар кæрдзини. Дууæ дæр ниуæзти хæццæ.
15. Хуæртæ марди бони лæуунцæ мæрдадзи.
Æркæсуйнаг: мæрдадзи лæуун æй хуæрти рæнгъæ хъурмæ бони. Хуæртæ ралæуунцæ хестæргай, цъухтохæнтæ багæлдзунцæ се ‘усхъитæбæл, скъохмæрзæнтæ ба ралвасунцæ фæстæмæ æма уотемæй кæунцæ, сæ цæсгæнттæ нæмгæй.
16. Муггаги уоститæ цæунцæ раст, хæстæги хузæн хъурмæ бони къабазæфтудæй.
17. Еци æгъдауæй цæунцæ хуæри фурти мардмæ дæр; мадирвади мардмæ ба къæсæрæй уæлæмæ бурунцæ сæ зæнгитæбæл.
Æркæсуйнаг: мадæ æма фидæн сæхецæй есге ку рамæла, уæд син уобæл кæуæн нæййес. Кизгæ курдуати ку рамæла, уæд ибæл æ лæг е ‘нгæртти хæццæ бонигкон бони æ къох æвæруй. Лæхъуæнтæ цæунцæ кæугæ, сиахс ба нæ. Сиахс ку рамæла, уæдта ин æрветунцæ дзиггой лух æма сиахсæгтæ.
ХÆДЗАРИ ИУАРЦИ ÆГЪДÆУТТÆ
1. Бийнонтæ аулгай ку сунцæ, хуæруйнаг æма сæбæл даруйнаг ку нæбал фæхъхъæртуй, хæдзари куст æмхузонæй ку нæбал фæккæнунцæ, хецивонс, гъолон хуæрдæ æма ниуæзтæ бийнонти ‘хсæн ку фæззиннуй, хестæри фæндæ ку нæбал фæццæуй, уæд хæдзарæ æ медбунат æрбадуй æма æрихæлуй, аулгай исуй.
2. Еци-еу хæдзарæ медбийнонтæ уæд исуй къуар бийнонти: алли аул дæр цæруй хецæн хæдзарæй.
3. Уæд гъæуама, хæдзари лæдæргæдæр ка уа, е муггаги хестæртæ æма хæдзари æстæг хæстæгутæ æрæмбурд кæна æма син балæдæрун кæна хæдзари ихæлцæ.
4. Хæдзари бийнонтæ æмхузонæй гъæуама кæрæдзебæл баууæндун кæнонцæ, кæрæдземæй иуарци медæг ке неци радавдзæнæнцæ, уой туххæй, се ‘хсæн Хуцау исгъаронцæ, къере исковонцæ æма уæдта иуарци фæндæ райсонцæ.
5. Æгас хæдзарæн æ мадæ æма æ фидæ æгас ку уонцæ, уæд фиццаг-фиццагдæр уонæн исесун гъæуй мæрддзаг æма кæнтаг, хæдзарæ, уæдта иннети ба радтæнтæ иуарцæмæ.
6. Æнсувæртæ дууæ ку уонцæ, уæд кæстæр иуарæг æй, хестæр ба – хай есæг.
7. Æнсувæртæ æртæ, кенæ ба фулдæр ку уонцæ, уæдта астæуккæгтæ фæуунцæ иуарæг.
Æркæсуйнаг: еу фиди фурттæ фæйнæ мадемæй ку уонцæ, уæд фиццаг 479 уоси зæнæг хестæрбæл нимад æнцæ, æнзтæй кæстæр ку уонцæ, уæддæр; сæ мадæ фиццагдæр æрковуй хæдзарæмæ æма фæллонгиндæр фæууй и хæдзари.
9. Зæнхæ, фонс æма хæзнатæ ку рахецæн унцæ, уæд уоститæ рацох кæнунцæ хæдзари дзаумаутæ: къостæ, едгутæ, къибилатæ.
10. Хæйттæ ку исбæрæг уонцæ, уæд гъæуама иуарæг (иуаргутæ) исесонцæ хестæрæн хестаг сæ хæзнатæй, кæстæрæн ба – кæстаг.
11. Хестаг дæр æма кæстаг дæр æмбæлуй исесун хай – æмуæз.
Æркæсуйнаг:
а) хестæрæн – хестаг хисти туххæй æй, хестæр хæдзари фидæ ‘й, фæллонгин æй, кæстæр ба хæссуйнаг æй æма ймæ фæккæсун гъæуй.
б) мулк æнсувæртæн еумæйаг æй æма и хайтæ æмхузæн, æмиасæ уæнтæ.
в) æнсувæртæй еске мард ку уа, уæд æ хай æ зæнæгмæ цæуй.
г) мард æнсувæрæн зæнæг ку нæ уа, æ уосæ ба уæззауæй ку байзайа, иуарцæ уотемæй ку æрцæуа, уæд игурдзæн мади губунмæ хай æмбæлуй.
д) мард æнсувæрæн айдагъ уосæ ку байзайа æнæ зæнæгæй, уæд уомæн ба æгас хай не ‘мбæлуй, фал ин æгас мулкæй иуарци разæй исесунцæ еу ести ном иссирд, хæдзари мулкмæ гæсгæ.
12. Хæйттæ есунбæл гъæуама бийнонтæ сæ бонмæ гæсгæ кувд искæнонцæ, сæ мадæ æма сæ фидæй арфæ ракæнонцæ, сæ кæрæдземæн райарфæ кæнонцæ, уæдта-еу алкедæр æ зинги хай, æ рæхис райсæд.
Æркæсуйнаг: рæхистæй фиди рæхис хестæртмæ цæуй.
13. Æнсувæртæн сæ мулк ку исхецæнтæ уа, уæд сæ кæрæдземæй райдард уæнтæ, кæрæдземæ æстæнмæ цæуæнтæ, е ба кæрæдзей фулдæр уарзонцæ.
14. Фæсиуарцæ мадæ æма фидæн, ке хæццæ цæронцæ, е сæ барæ’й.
15. Фидæ хестæри хай æй, мадæ ба – кæстæри.
Æркæсуйнаг: æгъдауи байзадæй – мадæ æма фидæ æгас уогæй, кæстæри нæ гæлдзунцæ.
ОСÆ КОРУН ÆМА ÆРУÆД
1. Лæхъуæн ку рагъомбæл уй, æ мадæй ку рартæсуй, уæд æй хецæн койгæнæг гъæун байдайуй æма æхецæн бийнойнаг агорун райдайуй.
2. Лæхъуæн хæдзар-æнгом нæбал фæккæнуй, агоруй æхецæн æмбал.
3. Муггаг ин агорунцæ æндæр, хуæздæр муггæгтæй силгоймæгтæ.
4. Лæхъуæн кизгæ ку сбæлдат кæна, уæд гъæуама æ мадæ, æ фидæн фегъосун кæна, æхецæн ке аккаг кæнуй, уой ном.
5. Лæхъуæни мадæ æма фидæ гъæуама æримбурд кæнонцæ сæ муггаг, сæ хæстæгутæ, бафæндæ кæнонцæ, аккаг син æй еци æстæггаг сæ астæумæ æрбауадзун, æви нæ.
6. Муггаги хестæртæ ‘ма кæстæртæ æмвæндæй æрбайсунцæ, кенæ ба рагæлдзунцæ лæхъуæни фæндон.
7. Лæхъуæнæн æ бон нæй еумæйаг фæндæмæ не ‘гъосун.
Æркæсуйнаг:
а) мадæ æма фидæн сæ бон æй лæхъуæни æвастæй уомæн уосæ ракорун.
б) зæронд æгъдауæй фиддæлтæ курдтонцæ уосæ сæ зæнæгæн авдæнæмæ, кенæ ба мади губунмæ.
в) фæсаууонмæ кизги лæвæрд ба Нарти таурæхъти бæрæг æй.
8. Муггаг ку исарази уй лæхъуæни бæлдатбæл, уæд къеретæ искæнунцæ хæдзари берекетæй, исковунцæ сæ фæндаг растбæл æма мийнæвæрттæ рарветунцæ.
9. Мийнæварæн æмбæлуй æртæ лæги: еу лæхъуæнæн æхе муггагæй, еу ба æ мадирваддæлтæй, æртиккаг ба раст æцæгæлон лæг æвдесæйнагæн.
10. Кизги хæдзарæ мийнæвæрттæн фиццаг хатт бæрæг дзурд нæ радтуй æнæ муггаги зæрдæ базонгæ, ‘ма син æнгъуд радтуй.
11. Кизги фидæн ихæс æй æ кизги, æ муггаги зæрдиуаг иссерун мийнæвæртти æнгъудмæ.
Æркæсуйнаг:
а) кизги ку нæ фæндæуа, фал æгас муггаг ба иннæ муггаги сæхецæн хæстæгæн райсун ку исаккаг кæнонцæ, уæд кизгæн æ бон нæй уони (муггаги) дзурд басæттун.
б) кизгæ æ мади губунмæ, кенæ ба фæсаууонмæ лæвæрд æрцæуй.
в) кизгæ æхуæдæг æвзурста æхецæн лæг.
12. Дууæ муггаги кæрæдзей хæстæгæн есун аггаг ку скæнонцæ, уæд и кизги хæдзарæ къеретæ искæнуй æма сæ мийнæвартæ æма муггаги хестæрти рази æривæрунцæ.
13. Кизги муггаг сæ сæр æндæр муггагмæ цæун агкаг ке скæнунцæ, уой туххæй зæгъунцæ сæ сæрæн аргъ – æруæд.
14. Æруæд æй æндæр муггагмæ æруайæгкаг, æрледзæгкаг.
15. Æруæдæн æмбæлуй дууæ гали æма дууæ гъоги хæдзарæн, мадирвади бæх, гъæуæн фус, дууæ фуси хинстæн æма мади фус.
16. Дууæ муггаги ку бахæстæг унцæ, ку бакаййес кæнунцæ, уæд лæхъуæни хæдзарæмæ æрцæунцæ æма уоми дæр къере исковунцæ:
– О Хуцау, аци дууæ муггаги муггагмæ лимæн искæнæ! Хуцау, кæрæдзей син хуарзæн базонун кæнæ! Хуцау, хуæрифурт æхсæн сæ искæнæ. Кæрдæг æма фæсалау æмхæлæмулæ ци суонцæ. Æстæг хæстæг куд уонцæ. Сæ уарзонтæ сæбæл цийнæ куд кæнонцæ, се знаг си тæрсгæ куд кæна, уæхæн бони фарнæ син æй фæккæнæ, Хуцау!
17. Еци фингæй æмбæлуй кизги хæдзарæмæ хайтæ (тæбæгъ) рарветун: æртæ (фондз) къерей, ниуæзтæ æма фæхсун (кенæ ба фиди хæйттæ).
18. Кизги мадæ еци тæбæгъмæ æрæмбурд кæнуй муггаги æма синхæнтти уоститæ.
19. Еци бонæй фæстæмæ, лæхъуæн æхе уосæ хонунмæ цæттæ кæнун райдайуй; кизгæ ба – киндзи цæунмæ.
20. Еу мæйæ, кенæ ба еу къуар боней фæсте сиахс æ каййестæмæ сиахси цуд бакæнуй е ‘нгæртти хæццæ.
21. Сиахс æ уоси мадæ ‘ма фидæмæ цæуæггаг бахæссуй цæсгони хъумац: курæттæгтæ дарий хъумацæй.
22. Еци æхсæвæ хæдзари кизгуттæ сиахсæн рарветунцæ сиахсаг тæбæгъ.
23. Сиахсæн еци тæбæгъи æмбæлуй æхцайæй еу ном иссирд (æртæ соми) æма къанфеттæ кизгуттæн.
24. Каййес бакæнуни фæсте дууæ муггагей æхсæн гъæуама рацæуа фонс æма фæрзеу: кæрдзини хуæрдæ, æруæди хинст, æруæд, фиццаг хъумац, сиахсæгтæ æма æндæртæ.
25. Кизгæ ку срæвдзæ уй киндздзагæй æма æнæуой лæвæрттæй, уæд æ хæстæгутæбæл æрзелуй, расин арфæ кæнуй. Уой фæсте ба æхе ниртайуй, æма æ киндздзæгтæ искæнуй.
Æркæсуйнаг: кизгæ киндзи ку цæуа, уæд æхебæл искæнæд медæгкæй уорс дарæс, уой æндегкæй æнгон салæй, цилле бæндæнæй баст æгънæгути хæццæ, сурх дарий хæлаф æма хусар хъумацæй æндаг дарæс.
