РАГОН РЕЦЕПТ ӔЛУТОН БӔГӔНИ КУД КӔНУН ГЪӔУЙ, УОЙ ТУХХӔЙ
Хъӕбӕр хуар еу 3 сутки дони ниффӕлдайӕ, уой фӕсте ба ӕй ниффӕлсодзӕ ӕма уомӕл хуар зӕнхӕбӕл тӕнӕг нийтауӕ ма 'й гъар естӕмӕй нимбӕрзӕ. Хуарбӕл бецъо фӕззиннуй ӕма си зад рауайуй. Уӕдмӕ гъӕуама исаразай - Ундугӕ. Ундугӕ ба ӕй - арти сӕри кауӕ, стор фонси фагусӕй исӕрст кауӕ.
Хъӕбӕрхуарӕй зад ку рауайа, уӕд ӕй ундугбӕл тӕнӕг равгӕнӕ (райтауӕ) ӕма 'й уотемӕй арти сӕрмӕ хъуӕцӕмӕ иссор кӕнӕ.
Хуар ундугбӕл итудӕй арти хъуӕцӕй исӕскъордзуд уй, ома хуар и хъуӕцӕ ӕхемӕ райсуй уотемӕй иссор уй. Ӕма си "Сау бӕгӕни" уой фӕрци рауайдзӕй, хецӕн адӕ дӕр ин радтуй...
Зад ундугбӕл ку иссор уа, уӕдта ӕй балӕхорӕ. Дугъосуг байдзаг кӕнӕ донæй; уазал дон ку фӕммӕтъӕлдӕр (фӕгъгъардӕр) уа, уӕдта ибӕл и лӕхурд зад никкӕнӕ еу 4 пути (меркъи) дугъосугбӕл.
Уой фӕсте ибӕл ӕндзарун байдайӕ ӕма 'й фицӕ цалдӕнги ӕ суццу ӕртӕсун райдайа задӕй, дугъосуг ку исуӕгъдӕ уа, уӕд ӕй рангъӕвзӕ донӕй ӕма суццу (донгъ) фӕстӕмӕ дугъосуги нивгӕнӕ. Еци фӕдбӕл кумӕ хъӕртуй, уой исбӕрӕг кӕнӕ: лӕдзӕг, кенӕба ӕстауӕнӕбӕл никъӕд никкӕнӕ дзӕбӕх бӕрӕг куд уа, уотӕ.
Уой фӕсте тӕскъити цъӕлӕбӕл гъар дон сабургӕй ӕвгӕнӕ ӕма ‘й фӕлсодзӕ, цалдӕнги дон адгинӕй уайа, уӕдмӕ ӕма еци дон бафтауӕ (нивгӕнӕ) дугъосуги ци суццу никкодтай, уобӕл. Еци рӕстӕг ма нард нӕл фус нивгӕрдӕ, байгъуд кӕнӕ ӕма'й ӕнӕгъӕнӕ фӕхсунӕй дугъосуги ниввӕрӕ. Сарсийнидзаг (бӕредзӕ зонун гъӕуй) хумӕллӕг никкӕнӕ бӕгӕнибӕл. Хумӕтӕг бӕгӕнийӕн дӕдтуй карздзийнадӕ ӕма мӕстадӕ ма цӕй бӕрцӕ гъӕуй, уой баредзӕ бӕрӕг фӕууй цӕйбӕрцӕ бӕгӕни фицай, уомӕ гӕсгӕ. Дугъосуг байдзаг ӕй суццу ма адгингомау фӕлсугъд донӕй фус сӕ хӕццӕ, уотемӕй хумӕллӕг бафтудтай, гъе нурба ӕндзарун фӕразӕ дугъосугмӕ.
Цалдӕнги дӕ нихӕдмӕ ӕрхъӕрта дон, уӕдмӕ согбӕл ма байауӕрдӕ, фицӕ бӕгӕни.
Фусӕй ма байзайуй ӕстгутӕ, фид ба бӕгӕнибӕл бафтуйуй, ӕма ин хецӕн адӕ радтуй.
Арт ниххустӕй, цӕхӕр ӕрфунук ӕй, бӕгӕни ӕруазал ӕй ӕхсиргъари уӕнгӕ. Бӕгӕни дугъосугӕй цӕхгӕртӕмӕ - дзаумӕуттӕмӕ нивгӕнӕ фӕлсугъдӕй. Раги дардтонцӕ еу устур дзаумау. Ӕхсир гъарӕй бӕгӕнибӕл никкӕнӕ 3-5 къубари сор циурӕ, цӕйбӕрцӕ бӕгӕни фицай, уомӕ гӕсгӕ. Дзаумау сӕрӕй естӕмӕй нимбӕрзӕ ӕ тулфӕ ӕхе хурфи куд изайа, уотӕ.
Бӕгӕни ӕнгъезун байдайуй, 2-3 боней дӕргъци фенгъезуй ма ин ӕ сӕри мӕцъитӕ (финкитӕ) исесӕ, уӕдтай нӕуӕгӕй ӕндӕр дзаумаумӕ ӕрфӕлсодзӕ, хумӕллӕг куд рахецӕн уа, уотӕ.
Бӕгӕни исӕнгъизтӕй, фӕлсугъд ӕрцудӕй дзаумаумӕ ӕма си рауадӕй сау, бӕзгин ӕлутон бӕгӕни, нӕ рагон фиддӕлти кадгин ниуӕзтӕ, ма'й царди хуасӕн фӕразӕ ниуазун...
Бонӕй - бонмӕ еци бӕгӕни лӕудтӕй ӕнсури мӕйӕй сосӕни мӕйӕмӕ дзӕбӕхӕй сатӕг рауӕн. Фӕсевӕд, базонетӕ кӕнун еци дессаг рагон адӕми ниуӕзтӕ ӕма 'й царди хуасӕн бӕрцӕбӕл ниуазетӕ. Æрмӕст нур ӕндӕр заман искодта, и фӕрӕзнитӕ дӕр раги хузӕн нӕбал ӕнцӕ, фал аци рецепт нӕ фехалгӕй, уӕхӕн бӕгӕни зингӕнӕн нӕй. Кӕмӕн бантӕса, уой хъиамӕттӕ ба дзӕгъӕли ке нӕ фесӕвдзӕнӕнцӕ, уобӕл мӕ зӕрдӕ дарун.
Дугъосуг агӕ адтӕй ӕрхиӕй конд, цудӕй си 40 къибилай, фал си фӕлсугъд фунх бӕгӕни ба никкӕнионцӕ еу 25 къибилай, ӕмбесӕй минкъий фулдӕр.
Дзаумауи цӕхгӕри цудӕй 20 арахъуадзӕни. Арахъуадзӕни ба цудӕй 4 къибилай. Къибилай цӕуй 5-7 литри.
Ци ма зонун гъӕуй бӕгӕний туххӕй:
1)"Нӕуӕг хатт бӕгӕни ӕхе дӕр нӕ уарзуй" - дзурдтонцӕ рагон адӕм. Æнӕ исцӕттӕй си ниуазун не 'нгъезуй, фал ку багъӕуа дӕ исонмӕ, уӕд ӕй абони "рахатӕ" - уома ӕндӕр дзаумаумӕ ниффӕлсодзӕ никкӕнӕ. Иннӕ еци афонмӕ бӕгӕни ӕй цӕттӕ, ма 'й уӕд ниуазӕ.
2) Ес ма уӕхӕн загъд дӕр: "Хӕрдмӕ уайгӕ бӕгӕни ӕй: айзӕри бӕгӕни бантудтай ӕма еци бӕгӕни ӕнӕрахаттӕй "хӕрдмӕ уайгӕй" (ӕнгъезгӕй) ку ниуазай, уӕд.
Беретӕ уарзунцӕ ниуазун уӕхӕн "хӕрдмӕ уайгӕ" ӕнгъезгӕ бӕгӕни!
Раги цӕвӕгмӕ нӕ адтӕй ӕвналӕн цалдӕнги "Циргъесӕни" кувд искодтайсӕ, уӕдмӕ. Ӕ рӕстӕг адтӕй сосӕни (августи) мӕйи райдайӕни (10-115 августи) Уӕдмӕ, зумӕгӕй сӕрдӕмӕ дӕр бӕгӕни байзаидӕ! Аци рецепт уотӕ дессаг нӕй, ку ӕй базонай, уӕд.
Раги замани адӕм цардӕнцӕ хонхи цъӕсгити берӕгай бийнонтӕй. Хуӕнхбӕсти цӕрун ӕнцон н'адтӕй, берӕ хъиамӕт гъудӕй царди фӕрӕзнитӕ аразунмӕ, цӕттӕй Хуцау дӕр, изӕдтӕ дӕр неци дӕттунцӕ. Алцӕбӕл дӕр, алли гъуддагбӕл дӕр гъудӕй хед ракалун. Рагуалдзӕгӕй ба райдайӕ ӕма ӕрӕгвӕззӕги уӕнгӕ дӕр косун гъудӕй ӕмбурд бийнонтӕй бонсауӕй - изӕрмӕ. Зумӕг хатиртӕ нӕ кӕнуй, алкедӕр ин тӕрсуй ӕ гъистӕй. Уомӕ гӕсгӕ ба афонӕбӕл бахумӕ кӕнӕ, ӕвзартӕ бахсӕдӕ, хуасӕ никкӕрдӕ, тиллӕг исесӕ, уой алкедӕр ӕхецӕн ихӕсбӕл нимадта. Магосай ном хӕссун хъӕбӕр ӕгадӕ адтӕй нӕ фиддӕлтӕмӕ. Бӕрӕгбони бауолӕфун дӕр зудтонцӕ нӕ фиддӕлтӕ, фал кусти рӕстӕги ба дзӕгъӕлбадӕ кӕнун сӕ зӕрди дӕр не 'рӕфтудайдӕ.
Мадта хуарз ӕфсийнӕ дӕр ӕ бегъели алли хузи хуарз хуӕруйнӕгтӕй цӕттӕй дардта, бийнонти ӕгудзӕгӕй некӕд уагъта. Мӕ зӕрдӕбӕл ма 'й дарун абони дӕр, нӕхе нана - Марой, хъуӕцдзуд къусумӕнттӕй нӕ медӕггойни царӕ дӕлӕмӕ састӕй, хӕндуги устур цихтитӕ, нӕртон сау бӕгӕни, уӕрас къумӕл, тӕнӕг къумӕл, къӕлӕуа, цитӕ ба не 'рцӕттӕ кӕнионцӕ мӕ нанайӕн ӕ авд фурти ӕма авд киндзи.
Еци рагон хуӕруйнӕгтӕ ӕма ниуазуйнӕгтӕ нӕ мадӕ - Далу куд кӕнидӕ, уомӕ гӕсгӕ сӕ ниффинстон ӕма мӕ хъӕбӕр фӕндуй, нæ зинаргъ журналкӕсгутӕ дӕр сӕ куд бакӕсонцӕ, е.
УӔРАС КЪУМӔЛ
Уорс нартихуари лӕхурд (инсад) донбӕл никкӕнӕ ӕма 'й исфицӕ. Ку ӕруазал уа, уӕдта ибӕл зад никкӕнӕ ӕма фӕттӕнӕгдӕр уй. Уой фӕсте ба ибӕл циурӕ бафтауӕ еу минкъий ӕма ӕй сабургай сарсийнӕй ниффӕлсодзӕ. Къумӕл фӕууй уорс - уорсид. Байуадзӕ рангъезун ӕма куддӕр исӕнгъеза, уотӕ ба 'й ниуазӕ къоппайдзӕгтӕй ӕма дӕ бохъхъитӕ дӕ финдзи хъӕлтӕй уайтагъддӕр иссӕудзӕнӕнцӕ, ахсӕн искосун кӕнуй, де 'донуг дин ӕнтӕф бони уайтагъддӕр фӕссӕтдзӕнӕй.
ТӔНÆГ КЪУМӔЛ
Уӕрас къумӕли къупхитӕбӕл фунх дон никкӕнӕ ӕма ку рангъеза, уӕд ӕй ӕрцӕгъдӕ сарсийнӕй. Уой фӕсте ӕй ӕнгъезуй ниуазун зæрди дзӕбӕхӕн.
ХӔУИ
Уӕрас къумӕли къоппай нартихуари кӕрдзин нинсӕндӕ хъӕбӕр листӕг сӕумӕй. Рӕфти ба дӕ бон ӕй хуӕрун хӕуи. Ахсӕн дӕр косун кӕнуй, дӕ бохъхъитӕ уайтагъддӕр дӕ финдзи хъӕлти исмедӕг уодзӕнӕнцӕ.
Хурхи цихт ниллӕмарӕ ӕма 'й нартихуари кӕрдзини хӕццӕ исхӕлӕмулӕ кӕнӕ.
КУПСИ
Нартихуари инсад ниллӕуарӕ, лӕурстӕй ба ӕй донбӕл размӕнтӕ ӕма ку рангъеза, уӕдтай нӕуӕгӕй размӕнтӕ, рӕсӕндӕг никкӕнӕ, райфицӕ. Дон еу дууӕ литри байвӕрӕ ӕма ку исирайа, уӕдта рӕсӕндӕг никкӕнӕ, райфицӕ ӕзмӕнтгӕй аги бунбӕл куд нӕ басодза, уотӕ, уӕдтай артӕй раесӕ ӕма ку ӕруазал уа, уӕдта'й циурӕй бантауӕ. Ку рангъеза, уӕдта'й ӕрфӕлсодзӕ ставд сарсийнӕй ӕма дин цӕттӕ купси дӕ рази. (фӕууй бӕзгин сери хузӕн).
ФИЦГӔ КЪӔЛӔУА
Хъӕбӕрхуар нихснӕ, нийкӕдзос кӕнӕ, дзӕрнай хузӕн ӕй исфицӕ, нийфӕлсодзӕ, уӕдта ӕй хормӕ ниссор кӕнӕ. Уой фӕсте ба ӕй листӕг баинсӕ, нийлӕуарӕ. Сулубӕл си сор къинсӕ ракӕнӕ, цигъди хӕццӕй рахӕлӕмулӕ кӕнӕ ӕма цӕттӕ 'й.
ӔСТАУГӔ КЪӔЛӔУА
Кодтонцæ 'й хумидайӕнти.
1. Кӕрдзин – хумидайӕни - мартъий мӕйи.
2. Æцӕг хумидайӕни - апърели.
Хъӕбӕрхуар бор цӕку искӕнӕ, уой фӕсте ба ӕй баинсӕ (е хуннуй - хегӕ).
Къумӕлбӕл ӕй растауӕ, ӕнгъезун ӕй бауадзӕ ма уой фӕсте ба бӕззуй хуӕрунӕн. Уотӕ дӕр ма кодтонцӕ:
Кӕрӕдзебӕл си, цит, уедугӕй бакалионцӕ, ӕндегӕй ци битдзеутӕ лӕууидӕ, уонӕмӕ къеретӕ рантъохионцӕ ӕма исдзорионцӕ:
- «Уӕ ци коретӕ, ци коретӕ!»
Битдзеутӕ ба багъӕр кӕнионцӕ: - "Хуар, хуасӕ ӕма сӕрӕгас". Æцӕг хумидайӕни ба кодтонцӕ къеретӕ, къумӕл, бӕгӕни. Раздӕр цӕкутӕ баинсионцӕ, ӕма си къӕлӕуа искӕнионцӕ. Агӕ дӕр адӕммӕ не'вдесионцӕ, нӕ мӕнӕуӕ цӕмӕй фӕррӕвдзӕ уа, уой туххӕй.
ДЗИККА
Дзикка кӕнунцӕ нӕуӕг ӕлхъивд цихтӕй нартихуари хӕццӕ. Цихт байвӕрӕ артбӕл аги, ирайун ӕй ма суадзӕ, уотемӕй ибӕл уорс нартихуари инсад сабургай ӕвгӕнӕ ӕма ‘й ӕстауӕ, аги бунбӕл куд нæ ниццӕфса, уотӕ. Æ сойнӕ ӕртӕсун байдайуй инсад ба ибӕл ӕфтауӕ, цалинмӕ ӕ сойнӕ рартӕса (исӕвдула), уӕдмӕ. Аги бунбӕл ку нӕбал фӕххуӕцуй, уӕдта ибӕл цӕнхӕ еу минкъий бафтауӕ, сойнӕ цӕлинмӕ ӕ сӕрбӕл рабада, уӕди уӕнгӕ ӕй ӕзмӕнтӕ. Уой фӕсте ба ӕй агӕй раесӕ ӕма цӕттӕ ӕй дзикка.
COP-CEPÆ
Листӕг нартихуари инсад донбӕл никкӕнӕ, артбӕл ӕй байварӕ, бӕрцӕй ибӕл цӕнхӕ бафтауӕ. Дон исирайун кӕнӕ ӕма ибӕл инсад ӕвгӕнæ ӕнсӕнтгӕй, цалинмӕ фица, уӕдмӕ ба ӕй ӕзмӕнттӕ кӕнӕ. Уӕдта аги фӕрстӕбӕл ци къубӕрттӕ байзайуй, уони ниллистӕг кӕнӕ, минкъий май бауадзӕ, уӕдтай нӕуӕгӕй размӕнтӕ.
CEPÆ
Листӕг нартихуари инсад тӕнӕггомау исфицӕ хурхӕбӕл, сойнӕ ибӕл бафтауӕ ӕма дин е ба серӕ.
KACÆ
Æставд лӕхурд нартихуар ралӕуарӕ. Ӕ листӕг ин кӕрдзинӕн фӕххецӕн кӕнӕ, е ставд ба ин дони нихснӕ, кӕдзос лӕхурд ирайгӕ донбӕл никкӕнӕ; цӕнхӕ ибӕл бафтауӕ ӕма цалинмӕ фӕббӕзгин уа, уӕди уӕнгӕ ӕй фицӕ. Хуӕргӕ ба ӕй фӕккӕнунцӕ, царв, ӕхсир, кенӕ ба месини хӕццӕ.
Аци хуӕруйнӕгтӕ ӕнцӕ хъаурӕгин, (калорийные) стонгӕй байзайунӕй дин тӕссаг нӕй, ӕнӕдӕндаг адӕймагӕн ба хуӕздӕр хуӕруйнаг нӕййес.
Арфӕ кӕнун Мӕрзойти - Хъиргъути Верайӕн, мӕ фидӕ Афаййи кӕстӕр хуӕрӕ Мусай кизгӕн. Уой фӕрци мин бантӕстӕй аци рагон, ке байронх ан, еци хуӕруйнӕгти ӕма ниуазуйнӕгти ниффинсун.
Цакъоти Даукуй
Журнал «Ирæф» (№2) 1995.
