Плити Гриси финстæг Дзуццати Хаджи-Муратмæ. Ес си цæмæдесаг рæнгъитæ махмæ гæсгæ.
Хадзы-Мурат, дæ бонтæ хорз уой!
Хæрз чысыл раздæр ацыдысты ардыгæй Камал æмæ Малиты Васо.
Фæдзырдтой мæм, фæцæуæм дæм, зæгъгæ. Зæгъын, рацæут. Æмæ фæбадтыстæм. Куыддæр ацыдысты, афтæ мæм нæ зæронд æрбахаста дæ фыстæг, де статья «Иунæджы кадæджы» тыххæй. Æмæ дын дзуапп дæттын.
Ардыгæй куы ацыдтæ, уæд мын дæхи нал равдыстай, ссыдтæн ма фысджыты хæдзармæ, федтон Нафийы, фарстон æй, Хадзы-Мурат куыд тагъд ацыдис, кæд мæм, зæгъын, хæрам фæцис, ардæм цæугæйæ фæндагыл цы æдылы ми бакодтон, уый фæдыл. Фæлæ мын Нафи дæр рæстмæ дзуапп нæ радтæ. Загъта æмæ мын радзырдта æрмæст, фалæ дын (Чъребайы) цы загъд рауадис Жажиты Андрейы фыртимæ, уый.
Дзургæ мын æй, уæвгæ, куы рахызтыстæм автобусæй, уæд ракодта, æмæ, дыккаг бон фысджыты хæдзармæ куы ссыдтæн, уæд дæр дæм
хатыр курыны тыххæй ссыдтæн, фæлæ дæ нал сыййæфтон. Æмæ уæдæй нырмæ æрхуымæй, æфсæрмдзæстыгæй, аххосджынæй баззадтæн. Зæгъын Хадзыйæн йæхи куы фенон, уæд баныхас кæндзыстæм, хатыр дзы ракурдзынæн. Æмæ уæдæй нырмæ ахæм хуызы ауыгъдæй лæууын. Исты хуызы кæд сæмбæлин уыцы дзидзидайæн йæ фыдимæ, уыимæ бадзурдзынæн йæ фырты чъизи мийы тыххæй. Æз ма тæрсгæ дæр кодтон, зæгъын дæ маст исыныл куы слæууай. Хуыцау бахиза ахæмимæ быцæуæй, уый сæрмæ хæсгæ куы нæу, йæ миимæ æлгъаг куы у!
Дыууæ мæйы æмæ æрдæг та рынчындоны ныххырхтон, тыхтæй-амæлттæй ма раирвæзтæн, бацалцæг та мæ кодтой, æмæ ныр цыдæртæ
хыбыр-хыбур кæнын: мæ хурхыл мын ныллæууыдысты театры кусджытæ, директорæй суанг артистмæ, æмæ мын лæгъстæ кодтой, фидæнмæ — Къостайы гуырæнбонмæ нын хъуамæ пъесæ ныффыссай, зæгъгæ. Мæ иннæ куыстытæ ныууагътон æмæ ныр дыууæ мæйы кусын ууыл, хъæуы ма мæ, æвæццæгæн, иу-дыууæ къуырийы, стæй йæ декабры æмбисыл бакæсынмæ хъавын театры коллективæн. Ныффыстон иу-1500 рæнхъы бæрц фондзстопæйы ямбæй, æвæццæгæн, зæронд кæнын
байдыдтон, уымæн æмæ дзы цыдæртæ, иуæй-иу монологтæ хицæн диалогтæ мæ зæрдæмæ цæуынц, уый та ме ’рдыгонау, адæймаг размæ куы нал фæцæуы, уæд вæййы. Цыбырдзырдæй, кæд нæ амæлон æмæ нæ фæуон, уæд дын дзы бакæсынæн арвитдзынæн масинкæйыл иу
экземпляр. Бирæ пъесæтæ уыдис Къостайыл, бирæ йыл уыдис æнæуи фыстытæ дæр. Æз æй чысыл æндæр хуызы уынын. Фæлæ, канд Къостайы хицæн хуызы уынын, уый тыххæй нæу пъесæ, - мæн ацы пъесæйы фæнды нæ дуджы фыссæджы тыххæй цыдæр проблемæтæ æрæвæрын, æмæ сæ кæд халгæ нæ ракæнон, уæддæр хъуамæ проблемæтæ сæхæдæг æвæрд æрцæуой: фыссæг æмæ æхсæнад, фыссæг æмæ хицау (разамонæг, æхсæнады бæрнон лæг), поэты уарзондзинад, поэты лæгдзинад, поэт йæхи куыд хъуамæ зона, йæхимæ æмæ йæ куыстмæ цы цæстæй хъуамæ кæса æ.а.д.
Дæ лæвар дын райстон, литературой цыртдзæвæнты тыххæй мын цы ног том рарвыстай, уый. Бакастæн æй сæрæй бынмæ. Бирæ цæмæйдæрты мын мæ зæрдæ барухс кодта, фæлæ дзы уыдис, хъыг мын чи радта, ахæм цыдæртæ дæр. Зæгъæм, тынг хъыг мын уыдис, «Æдули» Хадойы тæлмацæй кæй радтат, уый. Кæд æцæг Бласка афтæ æвзæр фыста, уæд поэт нæ уыдис æмæ йæ нæ хъуыдис чиныгмæ хæссын. «Æдули» дыгуронау мин хатты тыхджындæр у. Йæ хъуыды дæр æмæ йе стих дæр. Хадо та йæ тагъд-тагъд ацъапп-цъупп кодта йæ ус Марусайы æххуысæй æмæ йæ радта мыхуырмæ. Дыгурон диалектæй дзы тæлмацгонд чи ис, уыдонæй тынг хорз сты æрмæст дæу æмæ Нафийы тæлмацтæ. Афтæ мæм кæсы, нæ хъуыди рауадзын уыцы чиныджы Къубалты Алыксандры цыбыр пъесæгонд дæр. Чи зоны, нæ хъуыдис Тугъанты Батырбеджы дæр бахæссын, ибо в эту серию, как мне думается, следовало бы вносить только лучшее из всей осетинской литературы.
Хъыгагæн, чиныджы раирвæзтис æгæр бирæ корректурой рæдыдтытæ, нарушено правописание Кубалова (он писал не «хæлæрттæ», а хæлартæ, не «æмбæлттæ», а æмбалтæ и т.д.) А в целом книга хорошая, составлена продуманно, интересно. Спасибо за нее.
Фысджыты цæдисы арæх нал вæййын, цы ми кæнынц, цы кусынц - хæйрæг сæ дæсны. Кæйдæрты къухфыстытæ мæм æрбахæссынц, цæмæй сæ бакæсон æмæ сыл секцийы æмбырды æрныхас кæнон, фæлæ сын сæ фылдæры фæстæмæ аздахын, мæ цæстытæ кæй риссынц, уый тыххæй.
Де статья «Иунæджы кадæг»-ы тыххæй мæ хъуыды куыд зæгъон - нæ зонын, æфсæрмы мæ кæй бафтыдтай, уымæ гæсгæ бæрзонд фыст у, тæхудиаджы бæстон æмæ арф бакастæ уацмыс. Гаппо куырм Бибойæ цы вариант ныффыста æмæ уырыссагау мыхуыры кæй рауагъта, уый раджы бакастæн, хæсты райдианæй иу-авд азы раздæр, хъавгæ дæр кодтон уыцы балладæ ныффыссынмæ, Шиллеры дæр хорз зыдтон, «Ивикы хърихъуппытæ»-йы фæдыл Шиллер æмæ Гетейы ’хсæн цы фыстæджытæ уыдис, уыдон дæр зыдтон, фæлæ балладæ фыссын мæ зæрдæ схъавыдис æрмæст хæсты райдианы, фæугæ дæр æй уæд фæкодтон, фæлæ йæ мыхуырмæ нæ радтон, ног ыл бакуыстон æрмæст хæсты фæстæ. Удæгас кæй баззадтæн, уый фæцис æрмæст иу пайда: фæдæн æмæ фæзындис уыцы балладæ. О, хæдæгай: стихы формæ уыдис Шиллеры размæ дæр, раст Шиллерæн куыд у, ахæм хуызы. Уый суанг рагон бердзентæй у балладæйы формæ. «Ивикы хърихъуппытæ» сты албантæм дæр, югославтæм дæр, ромаг рагон поэттæм дæр. Афтæ мæм
кæсы, Шиллер æй бердзентæй æмæ ромæгтæй нæ райста, фæлæ албайнæгты фольклорæй. Æниу, уый мæ хъуыддаг нæу, æз иртасæг нæ дæн.
Цæй, нал дæм фыссын, æнхъæл дæн, сфæлмæцын дæ кодтон, Къоста-иу йæ даргъ фыстæджытæй Цæлыккаты чызджыты куыд фæлмæцын кодта, афтæ.
Масинкæйыл кæй фыссын, уый та мын хатыр бакæн: клавиатурæйыл дамгъæтæ ставд сты, æнцонуынæн, урс.
Уæ, тæхуды, уæд та ацырдыгæй искуы куы фæзынис, куыд æхсызгон мын уаид, сабыр, æнæдзургæйæ, худгæ, дзæбæх абадиккам, мæ уды ристæ æртаиккой, фенцондæр мын уаид.
Зæрдиаг салæмттæ, чи нæ уарзы, - сегасæн!
Дæ дзæбæхтæ мæм хъуысæнт. Æнæниз мын у.
30. //. 78 Дæхи Плиты Грис
