Дигорский язык
Видео
ЖЗЛ
Искусство
Достопримечательности
Поэзия
Фольклор

ТӔРИОН ТУЛАБЕК

ТӔРИОН ТУЛАБЕК

ТӔРИОН ТУЛАБЕК

ТӔРИОН ТУЛАБЕК

Йеци дзамани Донифарс ӕма Лезгорӕй фӕстӕмӕ фӕтгӕ ка нӕ кодта, уӕхӕн берӕ надтӕй, фал йетӕ ба хуӕдӕлдар адтӕнцӕ ӕма некӕмӕн фӕтгӕ кодтонцӕ.

Йеу ӕхсӕви кӕми адтӕй, уоми ба Гагуони къубус нирризтӕй. Ӕма Кобегкати устур Айдарухъ ӕ гъолгун урундухъӕй рахаудтӕй ӕма йе 'фсийнӕмӕ фӕгъгъӕр кодта - ракӕсӕ ӕндегкӕй цидӕр бӕллах ӕрцудӕй, зӕгъгӕ. Йе дӕр куд нӕ ракастайдӕ ӕма дзоруй Айдарухъмӕ: «Не хсæвӕ бонау ниррохс ӕй, фалӕрдӕгӕй арви дуар байгон ӕй».
Айдарухъ ба загъта: «Мадта цидӕр ӕй, уӕддӕр кӕмидӕр игурд райгурдӕй ӕма 'й хуцау бӕстӕн хуарз фӕккӕнӕд».
Ӕхуӕдӕг ба йеци фӕдбӕл Тӕрион Тулабекмӕ фӕхабар кодта, уӕдта æнæуой Донифарси ка куыд лӕдӕргӕдӕр адтӕй, уонӕн дӕр фегъосун кодта. Ӕрӕнбурд ӕнцӕ ӕма фӕндӕ 'ма фӕнди сӕртӕ кӕнун райдӕдтонцӕ:
- Цума ка уа йеци игурд, кӕмӕй уодзӕнӕй?
Кобегкати Айдарухъ ба син загъта: «Хуцау ӕй донифарсаг фӕккӕнӕд. Донифарсӕй нӕ уогӕй ба 'й, хуцау Абисалтӕй фӕккӕнед, уӕддӕр йетӕ дӕргъӕхсарӕ ӕма цубур къох ӕнцӕ. Уонӕй рахезгӕй ба 'й, хуцау, ду, Туйгъантӕй фӕккӕнӕ, йетӕ дӕр фӕлмӕн зӕрдӕ фӕсдецӕуагӕ нӕлфуси муккаг ӕнцӕ ӕма нин неци искӕндзӕнӕнцӕ. Уонæй нæуогӕй ба 'й хуцау Цӕргӕсатӕй фӕккӕнӕд, йетӕ хӕруесон галау лӕхлабӕз ӕнцӕ, ӕма нин йетӕ дӕр неци кӕндзӕнӕнцӕ.
- Хъубадтӕй ӕй, дуйней искӕнӕг хуцау, ду ма фӕккӕнӕ йетӕ лигъзӕвзаг ӕма синдзӕ зӕрдӕ 'нцӕ.
Йеци медӕхсӕвӕ сӕхе гъӕутӕбӕл райурстонцӕ. Айдарухъ Дони-фарсбӕл хӕдзаргай ӕрзилдӕй. Устур Дигорӕмӕ дӕр рарвистонцӕ, уӕдта иннӕ уӕхӕн гъӕутӕмӕ дӕр, ӕма нӕуӕг игурд сувӕллон некӕми разиндтӕй.
Дигори хӕтдзӕ ба йеци рӕстӕги зулун цъух адтӕнцӕ ӕма сагъӕс кодтонцӕ, мадта ке рарветӕн уордӕмӕ, зӕгъгӕ. Ӕма син уӕдта Тулабек загъта: «Ӕз мӕхемӕ йесун зиндзийнадӕ. Ӕз фӕцӕудзӕнӕн». Ӕхе феце арӕзт ӕрбакодта, мӕгургори хузӕн, ӕ гебенай зӕронди, уотемӕй фӕййагайдта. Губунони размӕ ку 'схъӕрдтӕй, уӕдта йбӕл дӕллӕй согдзаутӕ иссудӕй заргӕ.
- Ций а, цӕбӕл заретӕ, цӕбӕл исхъал айтӕ, сӕумон ахъуз уин уӕ реутӕ ку нӕмуй. Изӕйрон думгӕ ба уин уӕ фӕсонтӕ ку нӕмуй, уӕд уӕбӕл уотӕ устур цийнаг гъуддагӕй ци 'рфестӕгӕй, цӕбӕл исхъал айтӕ?
Йетӕ ба ин загътонцӕ: «Мах ба уобӕл цийнӕ кӕнӕн ӕма Хъуыбадти Тазӕретӕн игурд райгурдӕй, уой ба Нигколтӕ йенцег хӕссунцӕ, Дзӕнйохътӕ ба йбӕл къуӕре бӕласӕ кӕнунцӕ, уоми ба хуӕрдӕ, ниуӕстӕ уодзӕнӕй. Ӕма си мах дӕр ӕмбӕлгӕ кӕндзинан ӕма уобӕл цийнӕ кӕнӕн». Мадта нур ба хуарз, зæгъгæ, загъта Тулабек меднимӕр, и гурд кӕми адтӕй, уой бӕргутӕ ку райста, уӕд.
Йеу нӕзи цирагъи къудурон ӕ рагъи фӕккодта, уотемӕй Фӕснӕли Хъубадти тургъи исмедӕгӕй. Ӕхуӕдӕг ба ӕхе уӕллагкоймагӕй ӕвдиста ӕма 'йбӕл уоми хъал адӕн гириз кодтонцӕ, гъӕла Уӕллагкоймаг, зӕгъгӕ. Ниуазун, хуӕрун дӕр ин ракӕнионцӕ, кафунмӕ дӕр ӕй рагӕлдзионцӕ, йе дӕр ӕхе нигъгъӕла кодта ӕма 'йбӕл уоми ходӕгӕй мардӕнцӕ. Ку 'срӕвдзӕнцӕ ӕма Никколтӕ сӕ йенцег ку рахастонцӕ, уӕд Тулабек дӕр сӕ хӕццӕ рацудӕй. Ӕма еу сахат ку рацудӕнцӕ, уӕдта Тулабек уоститӕн уотӕ, ракӕнтӕ, ӕз ба уин уӕ сувӕллон йеу минкъий рахӕссон, зӕгъгӕ.
Уоститӕ кӕрӕдземӕ бакастӕнцӕ, уӕдта сӕ йеу уотӕ:
- Радтетӕ ‘й ‘ма ‘й йе ба тьола - зӕгъгæ, æма 'ймӕ ‘й равардтонцӕ.
Тулабек, сабий ӕ гъӕбеси, уотемӕй цӕун райдӕдта ӕма уӕлӕ Туайти хӕрди Донифарс ӕма Нари над кӕми фӕххецӕн унцӕ, уоми ба син Тулабек, цӕй мадта бал хуарзбон рауотӕ, зӕгъгӕ, сабий хӕццӕ Донифарсмӕ фӕххӕрд кодта. Йетӕ дӕр бӕргӕ фӕффӕдес кодтонцӕ, на йенцег нин фӕххӕссуй, зӕгъгӕ. Ӕма ма ӕ фӕсте бӕргӕ рауадӕнцӕ, фал дин йетӕ уой ӕййафтонцӕ. Уотемӕй Тулабек и сабий Донифарси ӕрбалӕуун кодта. Уоми ба 'й Надийти Гӕдауй дзедзейӕй фегъӕстӕ кодтонцӕ. Гъе уӕдта уой фӕсте ба сӕ астӕу минӕвӕрттӕ хӕтун райдӕдта, ӕма син ӕй уой фӕсте ба равӕрдтонцӕ.
Ку 'слæг æй, зӕгъуй, уӕдта йеци дзамани сӕ куст ка куд хъаруӕгундӕр, уотӕ кӕрӕдзей ӕфхуӕрун адтӕй ӕма зӕгъуй, аннӕ гъӕутӕ кадтӕй, уонӕн тухӕ кодта, фал Донифарсмӕ ба, се 'хсирӕй син куд фегъӕстӕй, уомӕ гӕсгӕ ӕ бон бавналун не 'ссӕй ӕма, зӕгъуй, ку мардӕй, уӕдта уотӕ ниффӕдзахста:
«Хъӕнухъти ӕфсӕн дуарӕй
Ӕртӕ зӕгӕли рафтауетӕ
Ӕма мин сӕ мӕ цирти
никъкъуӕретӕ».
Гъе уотӕ адтӕй Донифарси цард йеци дзамани.

Радзурдта ӕй Тубети Дзӕрдӕг, 16 июль, 1933 анз, Лескен. Ниффинста æй Цъеути Израиль.
ЦИНИИ-йи архив, фольклор № 20, папкӕ 70, ф. 11-14.

Возврат к списку