ЦӔЛХЪОСТИ ГУЙМАН
Цӕлхъости Гуйман адтӕй мӕгур хуӕнхаг дигорон лӕг. Ӕма зӕгъуй, дууӕ сау гали ймӕ адтӕй ӕма уонӕбӕл будурмӕ нантихуар ласунмӕ рацудӕй, мӕнӕ Микъалай дзаман ку адтӕй, йеуӕд йеци рӕстӕги, усдур тугъдӕй раздӕр. Ӕма фӕсдӕмӕ цӕунбӕл сагъӕс кӕнун райдӕдта, кӕбӕлти цӕуон, зӕгъгӕ. Ахсиндти комбӕл имӕ уӕд ӕгӕр идард кастӕй, уӕлӕти, Сурхбӕл, бабӕй йеци сахат абӕргутӕ ахид аттӕй, ӕма ӕ нифс нӕ хаста, мӕ галтӕ мин ку байсонцӕ, зӕгъгӕ. Нур ӕ зари дӕр уӕхӕн ӕфтуд йес:
- Дӕлӕти цӕуон ӕма идард ку ӕй.
- Уӕлӕти цӕуон ӕма тӕссаг ку ӕй!
Гъе уӕдта, зӕгъуй, цӕй, ци рауайӕ, уой рауайӕд, зӕгъгӕ, 'ма рацудӕй ӕма зӕгъуй, Цъифгунмӕ ку схъӕрттӕй, уӕдта йбӕл дууадӕс бӕхгини абӕргутӕ ӕрбагъастӕ.
- Дӕ фӕндаг раст, зӕронд лӕг.
- Уӕ гъуддаг раст, - зæгъгæ, сӕмӕ дзоруй Гуйман дӕр.
- Кумӕ цӕуис изӕригон, зӕронд лӕг, зæгъгæ й фӕрсунцӕ. Гуйман ба син загъта, мӕнӕ мӕ сабитӕ ӕстонгӕй ниууагътон ӕма уонӕн йеу нантихуари къохидзаг ласун, зӕгъгӕ.
- Дӕ сабитӕ бал ӕнӕхуӕргӕй дӕр багӕдзӕ кӕндзӕнӕнцӕ, фал а галтӕ ба мах гъӕунцӕ ӕма сӕ исуӕгъдӕ кӕнӕ.
- Йарӕбий, мӕгур лӕг ку дӕн, мӕ сабитӕ ба аци дууӕ галей фӕрци ку дарун ӕма уони сумах ку райсайтӕ, уӕд ма сӕ цӕмӕй фӕддардзӕнӕн?
- Уобӕл ба ма гузавӕ кӕнӕ, зӕронд лӕг. Ани ци гъоцитӕ низзадӕй, йетӕ бабӕй низзайдзӕнӕнцӕ. Ӕма йетӕ ку сгалтӕ уонцӕ, уӕд син уонӕбӕл ласдзӕнӕ.
- Йарӕбин ӕллах, ку неци гӕнӕг уин дӕн, цӕмӕ мин тухӕ кӕнетӕ, ра-мӕ-уадзетӕ, ӕз ба мӕ над дарон, — зӕгъгӕ, син лихстӕ кӕнуй Гуйман, фал кӕми, уомӕ дин игъустонцӕ?
Зӕронд дигорон гъӕла, берӕ мабал дзорӕ, мах уой бӕрцӕ нӕ йевдӕлуй, фал тахт дууӕ гали фӕууӕгъдӕ кӕнӕ, кӕд ма дӕ дӕ цӕрун фӕндуй, уӕд, зӕгъгæ йбӕл нигъгъӕртӕ кодтонцӕ.
Цӕй, хуцау уин ма бакомӕд, райсетӕ сӕ. Уӕгъдӕ дӕр сӕ уӕхуӕдтӕ искӕнетӕ, ӕз ба уин сӕ не суӕгъдӕ кӕндзӕнӕн, маргӕ мӕ ку кӕнайтӕ, уӕддӕр.
Бӕхгинтӕй сӕ йеу хъамайӕй тӕвингбӕстӕ фӕллух кодта, ӕма галтӕ сӕ разӕй фӕккодтонцӕ, уотемӕй дин фӕццӕунцӕ. Гуйман дӕр, зӕгъуй, ӕ меднимӕр загъта: «Мадта ӕз мӕ фидӕн лӕхъуӕнӕн нӕ райгурдтӕн, сумах уони ӕнӕ мӕн рамаргӕ ку фӕттӕрайтӕ, уӕд». Ӕма, зӕгъуй, ку фӕййаууон ӕнцӕ, уӕдта ймӕ йеу хъазайхаг йеуӕхстон адтӕй, ӕноси дӕр ӕй уӕрдуни гуфи буни римӕхстӕй даридӕ. Ӕма й уордӕгкӕй фелваста, уотемӕй сӕ фӕсте уайун байдӕдта ӕма син йеу рауӕн йеу унгӕги сӕ раз байахӕста ӕма сӕмӕ йеу устур ӕнсари аууонӕй ӕрфӕтдзонӕ кодта. Ӕма ймӕ ку 'рбахъӕрдтӕнцӕ, уӕдта сӕ уордӕгӕй къӕрӕхтӕ кӕнун райдӕдта. Ӕхуӕдӕг ба уотӕ растдзӕф адтӕй ӕма йе 'хститӕй йеунӕг дӕр дзӕгъӕл нӕ кодта. Уотемӕй сӕ, зӕгъуй, хуарз ратӕнӕг кодта. Гъеуӕдта ймӕ, зӕгъуй, гъӕр кӕнун райдӕдтонцӕ: «Ци уавӕр дӕ, хуцау дин нӕййес, уӕддӕр ма ни муггаг ниууадзӕ!»
Йе ба сӕмӕ зӕгъуй фӕстӕмӕ нигъгъӕр кодта: «Цӕбӕл гузавӕ кӕнетӕ, сумах ци мадтӕлтӕ низзадӕй, йетӕ бабӕй никки дӕр сумах хузӕн лӕхъуӕнтӕ низзайдзӕнӕнцӕ». Гъемай, зӕгъуй, уӕд базудтонцӕ, ӕ галтӕ ци зӕронд лӕгӕн райстонцӕ, йе ке адтӕй, уой.
Уотемӕй сӕ, зӕгъуй, уоми бундзагът никкодта; йеу ма си байзадӕй ӕма уомӕн ба ӕ цонг раморӕ кодта, уотемӕй ӕй рауахта, хабар фегъосун кӕнӕ, зӕгъгӕ.
Гъе, уотемӕй ӕ дууӕ гали фӕстӕмӕ райста ӕма ӕ хӕдзарӕмӕ исфардӕгӕй.
Ӕ зари ма уӕхӕн ӕфтуд йес:
Тӕгӕйрон фиййау сино искодта:
- Рохсаг ӕрбауай, минкъий Гуйман,
Дигори муггагӕн цин нон искодтай!
Радзурдта ӕй Хъарати Мирзабег, 28 июль, 1933 анз, Лескен. Ниффинста ӕй Цъеути Израил. ЦИНИИ-йи архив, фольклор № 20, папкӕ 70, ф. 29—31.
