Æгъузарти Саукуй
СТЪÆЛФÆНТÆ
ЗУМÆГ
Мет...
Уорс мет...
Гъизт зумæг.
Сабитæ къубурæй гурунцæ.
Цонæгътæй, æнæуой.
Сæ фæдес-гъæр арви тегътæбæл æмбæлуй.
Æз ба æнкъард дæн. Уомæн æма гъуди кæнун мæлæтбæл. Кæсун къæразгæй зумæгмæ, сабитæмæ, гъудити ба зелдох кæнуй мæлæт. Неци рæууонæ мин ес, уотемæй.
Уогæ рæууонæ ес.
Зумæгæй мæлæтмæ над цубурдæр æй, дзæвгарæ цубурдæр. Зумæгæй адзалмæ - еу къахдзæф.
О, уотæй. Æма æнкъард дæр уомæн дæн.
Зумæг...
ЦÆУОН
Цæуон - фæццæуон мæ фиди тъæрæмæ.
Æрзелон мæ рагон хæтæнти, байагорон иронх бунæттæ.
Цæуон - фæццæуон ме 'взонг бонтæ агорæг. Мæ дондæппал къæхти фæдтæ иссерон.
Цæуон - фæццæуон.
Кæддæр мин хъуми ци бецъо - кæсалгæ раервазтæй, уой ахæссуимæ.
Кæддæр нæ ниллæг къæси сæрмæ арвбæл ци стъалу иссугъдæй, уой агорунмæ.
Кæддæр мæ реуи арт цъæх пеллон ке фæрци исуагъта, еци саурæсугъди фæууинумæ.
Кæддæр... кæддæр...
Цæуон - фæццæуон...
Ех, некумæ бабæй фæццæудзæнæн, некумæ! Æма горæти берзеуæладзуг хæдзари мæ бонтæ имисгæй тонун...
ЗÆНХÆ ÆМА АДÆЙМАГ
Куд унгæг æма ниллæг дæ, зæнхæ! Гали цæсти асæ – дæ цæуæнтæ, дæ хæтæнтæ.
Куд устур æма æнæкæрон дæ, адæймаг! Дæ зæрди къумтæ - æзедуйгæ, мин анзи дæр си нæ фæууодзæнæ агурд.
Зæнхæ æма адæймаг, адæймаг æма зæнхæ! Уарзетæ кæрæдзей æма æгас дуйнетæ уæ цори уарзтæйдзаг уодзæнæнцæ.
Æностæмæ!
МÆ НАДАМОНÆГ
Цæудзæнæн бабæй идардмæ...
Мæ балций мæ берæ нæ гъæуй.
Хæссунмæ рæуæг - Иристони арв.
Хуæрунмæ адгин - Иристони уæлдæф.
Ме 'донуг сæттæг - уорсбарцæ æхсæрдзæн:
Мæ уодбæл хуæцæг - Сæнай хонх.
Мæ надамонæг - нæртон Ири къурфæ.
Цæудзæнæн бабæй изолмæ...
ГÆР
Адтæн...
Цардтæн...
Уарзтон...
Нæбал уодзæнæн...
Нæбал уарздзæнæн...
Нæбал цæрдзæнæн...
Гæр, ескæд уотæ дæр уодзæнæй?
Нæ ми æруагæс кæнуй...
ФÆЗЗÆГ
(Зармæ игъосгæй)
Ду дæр мæн хузæн дæ, фæззæг.
Фæллад, тарæрфуг, донхуз. Æма 'й нæ лæдæрун: æнкъард мæбæл ду бафтудтай æви ду мæн æрхунæй фæссæйгæ дæ. Нæ лæдæрун: нæ дууемæй фудгин ка 'й.
Нæ зонун: ду дæ фæззæг, æви æз дæн фæззæг.
Сæлфуй æма æгъзалис дæ сифтæр.
Кæсуй хор æма уæддæр æгъзæлуй сифтæр.
Фал е ци 'й?
Мегъдзæстуг арви реуæй хърихъуппити æнкъард зармæ гъæди къохæй борæмæлгъи игъæлдзæг гъæлæс цæмæн æрбайгъустæй?
Е нурма цард разæй æй. Е нурма бонти миститæ нæ бахуардтонцæ.
Æма ма 'нкъард кæнæ, фæззæг. Ду æнкъард ку нæ уай, уæд æз дæр уодфедар уодзæнæн. Уæд æз дæр æрхун зæрдæй нæ цæрдзæнæн. Уæд мæнмæ дæр мæлгæ уоди кафт цард кæсдзæнæй.
Ма 'нкъард кæнæ, фæззæг.
Нæ гъæуй...
ДÆХЕ ГЪÆУАЙ КÆНÆ
Цæрис, мæнæй е, æма цæрæ! Цалинмæ хонхи дор тола, цалинмæ будурн цалх зела, уæдмæ цæрæ.
Еу абонæ 'й иннæ абонимæ кувдти бадæ, бæркадæн æ авд - авдебæл ковæ, ниуазæнтæ гъавгæ кæрæдзей фæсте зелæнтæ, дæ зарунæй айнæг къæдзæхтæ резæнтæ.
Бæргæ, бæргæ!
Фалæ мæмæ авд хонхи фæсте авдуодон мæлæт æ дæндæгутæ ку циргъ кæнуй, гæппæрвоигæй мæмæ ку лæууй' æма куд бакæнон?
Цæуон имæ æма цард м,æ размæ ку 'мпурсуй,
Раздæхон æма мæ фæстегæй ку расора еци æвдуодон. Тæрсагæ мæ ку фæххона.
Ци кæнон?
Гъей, мæлæт, фæццæуи дæмæ æма дæхе гъæуай кæнæ!
ЦАРД ÆХУÆДÆГ
Берæ дессæгтæ ку фæууинон, берæ цидæртæ ку базонон, уæд...
Мает мæ ку нæбал хуæра, цийнæ мæ ку нæбал æндава, уæд...
Нифсæй хайгин ку нæбал уон, даргъ нæдтæй тæрсун ку райдайон, уæд...
Хорискастмæ ку нæбал бæллон, хорнигулдмæ ку нæбал æнгъæлмæ кæсон, уæд...
Ци уодзæнæй уæд?
Дессагæй неци: мæ фæстаг балций кæрон æрхъæртдзæнæй.
Æма мæ бафæрсдзæнцæ:
- Ка дæ æрветуй уæлзæнхæй дæлзæнхæмæ?
Æз дзуапп ратдзæнæн:
- Цард æхуæдæг...
ХУАРЗ МА РАКÆНÆ
Хуарз ма ракæнæ æма фуд ма иссерай...
Дигорон æмбесонд. Æргъæй нæ - айнæг дорæй амад æмбесонд.
Кæддæр ба мæмæ раст нæ кастæй, арази нæ адтæн е 'ргъудигæнæгæй.
Дзурдтон: ци хæран æма æнæхатир адтæй еци æмбесонд, æргъудигæнæг!
Мæ кари бацудтæн æма зæгъун.
- Макæд фесæфæ,нæ фиддæлти æмбесонд.
Цæмæн зæгъун уотæ?
Хуарз ракодтон æма фуд иссердтон.
Еу хатт нæ - берæ хæттити.
ХУАСÆ
(Нæхе Таймуразæн)
- Гъей, биццеу, горæти дæ еунæг æнсувæр уодхар ку кæнуй æма ин дол радтæг дæр ку нæййес.
- Уой дон нæ гъæуй, фалæ фунуки фунх кæрдзин нæбал хуæруй æма уомæн уодхар кæнуй.
- Гъе, гормон, дæ еунæг æнсувæр сæйгæ ку кæнуй æма ин ку неци хуасæ ес!
- Æ хуасæ æнцон ерæн æй. Фæсгъæу Къулдуни рагъбæл сурхзæнгæ пуруса æма ин уомæй æууæрцъитæ бахуæрун кæнетæ.
- Дæ уиндмæ бæлгæй цирагъау кæд тайуй, уæдда?
- Е мæ уиндмæ бæлгæй нæ тайуй, фал бабæй гъæу – незæй фæссæйгæй.
- Æмæ ин уæд ци кæнæн?
- Ардæмæ 'й раласетæ, æз ин æ незæн хуасæ кæндзæнæн.
АМОНД
О, адæм, адæм!
Мах еу гъуддагæй устур амондгун ан - не 'гасей дæр мæлун гъæуй!
КÆРДЗИН
Гъæуæй горæтмæ кæрдзин исхастонцæ. Нартихуари кæрдзин. Сувæллæнттæ 'ймæ се 'рух уотæ не 'рдардтонцæ. Хъæбæр, дан, æй, уæдта æнадæ. Мæнæн мæ хъури цидæр цæндæ ниббадтæй, дзорун иæбал фæразун, мегъбаст цæстисугтæ æнцайунцæ зæрди уедæгтæбæл.
Кæрдзин... Куд некебал гъæуй æма куд æнæкæрон адгин æй адæймагæн! Кæрдзин æма пурусай æууæрцъæ. Кæрдзин æхсири æнсæндæги хæццæ. Гъар кæрдзин æма къæпуй месин.
Кæрдзин... Мах Ири цæстæй дуйнетæмæ ка рауагъта!
Кæрдзин... Кæд дæу ке нæбал хуæрæн, нæ ирон тог дæр уомæн ислæмæгъ æй?
Кæрдзин... Дæу ке нæбал хуæрæн, кæрæдзей дæр уомæн нæбал лæдæрæн.
Кæрдзин. Гъар нартихуари кæрдзин...
ГЪУДИ
Цъæх-цъæхид æигозæ бæласæй бор сифæ ратахтæй æма æвзонг кæрдæги цæстихаутæбæл æрхустæй.
Цума иннæ сифтæрти разæй цæмæн базæронд æй? Сæ мæтæй? Сæ уарзтæй? Æвæццæгæн, адæм еумæ куд нæ зæронд кæнунцæ, уотæ сифтæртæ дæр. Ка рагацау басодзуй, ка кæронмæ фæццæруй. Ка цъæхæй исрæгъæд уй, ка ба зæри бонмæ цъæхæй байзайуй.
Абони сæумæй цъæх æнгозæй еу бор сифæ фæгъгъудæй...
МАДÆ
Цард мин ка равардта æма мæ царди ка рауагъта - айфонмæ бабæймин гъæуæй горæтмæ мæ къахдзæфтæ нимаис,мæ фæууиндæмæ дæ били цъæрттæ хуæрис.
Мæн дуйнемæ ка рауагъта - арæх дæмæ нæ ниццæун гъæумæ, мин-мин сагъæси мæ царди зелдохæнти багæлстонцæ.
Арæх нæ цæун, фалæ ефстагмæ еу æхсгæ уад никкæнун.
О, мæ бон, де 'носон цæрæн бунатмæ куд фæххæстæг кæнис æма дин мæ бон куд неци æй!
Мадæ... Дæ хъæболти хъæболтæ рæвдауни бæсти куйи къæбулатæ ка рæвдауй.
Мадæ... Ци дин кæнон - горæти берæуæладзигон хæдзари еу æхсæвæ ка нæ бухсуй.
Ци дин кæйон - гъæуæй ка фæййертæстæй æма 'ймæ над ка нæбал зонуй, уæдта ахе горæтаг дæр ка нæ хонуй.
Мадæ... Фæрсис бабæй: «Уæ хæдзарæн никкæлунæй тæссаг нæй?» Корис ми: «Сабийти изæригон æндæмæ ма уадзæ, фудгæнгутæ исберæ æнцæ».
Мадæ... Дæ нецæййаг фурт дæ горæти æ гъар авари æримиста.
Мадæ... Де 'хсири хъуртт мин хæлар уæд!..
КЪÆРАЗГÆЙ КÆСГÆЙ
Æндегæй - ме 'взонгадæ, медæгæй - мæ зæронд. Къæразæ - æвзонг дуйне æма зæронд дуйне еугæнæг. Къæразæ - æнзти тæразæ.
Æвзонгæй къæразгæй неци хузи кастайнæ. Æвзонгæй мæ тъæбæртт гъæунги хъæбæртæбæл тæлфтайдæ.
Зæрондæй... Цæй зæронд дæн нурма. Фалæ мæ фиццагау мæ къах гъæунгæмæ нæбал хæссуй. Нур мин къæразгæй гъæунгæмæ кæсун цидæр æхсицгон - æнкъард усмæ дæттуй.
Кæсун æма уинун: уæртæ мæн хузæн борхелæ фæлледзуй.
Дæлæ уой карæнæй ба кизгуттæмæ кæсун райдæдтон.
Уæртæ... Дæлæ...
Къæразгæй кæсгæй æнзти фæд мæ тæрнихбæл зиннуй. Гъæунгæй нæ ка уинуй, уонæй мæмæ еунæг дæр нæ хицæ кæнуй...
КА?
Фæууидтон дæ, фæууидтон. Зæрондæй, фудуиндæй, лæмæгъæй. Берæ бонтæ, берæ æнзти фæсте исæмбалдан.
Кæддæр дæ уиндмæ куд ирадтæн, уомæй нецибал байзадæй.
Æппундæр нецибал. Цидæр фæцæй дæ сæрустурдзийнадæ.
Цидæр фæцæнцæ дæ кизгон бонтæ.
Æма ди ке нецибал байзадæй, уомæй ду нæ - æз æфсæрми кодтон.
Ду нæ - æз адтæн къæндзæстуг, катаййаг. Гæр, фудгин æз адтæн? Æви ду? Æви æз?
Æви...
ИМИСУЙНАГ
Мæ фидæ...
Дæ цирти уæлгъос сæркъолæй лæуун. Дæ сорæт мæ цæстити рази уодæгасæй лæууй.
Имисун: изæрæй кустæй æрбацудтæ æма дæ хæццæ лискъæфтæ æрбахастай. Мæнæн.
Имисун: мæнæ гъæди фæццæуæн. Хæрæгуæрдун сабургай толуй. Ду зарис ниллæг гъæлæсæй. Æз бадун дæ фарсмæ. Ескæд еу хатт хъелгъосмæ дæр уесæй равзедис. Хъал дæн махецæй: мæ фиди хæццæ гъæддзау дæн.
Имисун: Хъелгъос изæрæй хæдзарæмæ нæ фæззиндтæй.
Сæумæ 'й имæ агорæг рацудан. Гъæугæрон æй мардæй иссердтан. Кенæ ести хъилма бахуардта, кенæ ба æндæр фидбилизи бахаудтæй.
Ду æнæстуфæй кудтæ, æз - хæкъурццæй. Бадтæ дзоццæги, дæ усхъити æзмæлд нæбал æнцадæй. Æз ба лæудтæн дæ цори æма мæ цæстисугæй неци уидтон.
Бабун æй нæ хæдзардар. Æвеппайди фæммæгур ан. Тугъди фæсте нæмæ цуппæркъахуги номбæл еунæг хъелгъос адтæй.
Гъæдæй - сог, куройнæмæ - инсуйнаг, будурæй - кæрдæг.
Æма ци нæ куст кодта, æма ци нæ бавзурста!
- Рохсаг уо, Хъелгъос... Нæ бийнонтæ дæу фæрци ервазтæнцæ æма дин мæрдти дзенет разиннæд.
Ду загътай уотæ. Дæ дуси кæронæй дæ цæстисуг ниссæрфтай, уæдта мæнмæ æрбакастæ:
- Хæдзарæмæ батъæбæртт кæнæ. Бел æма еу авги дзаг радавæ.
Фиццаг хатт минкъий биццеуæй адтæн зиани. Зиани адтан дуййемæй.
Содзаггаг зиан - нæ хæдзардар хæрæг...
Ехх, мæ фидæ!..
ЕСКÆД ЕУХАТТ
Æримисдзæнæ: аууонау дæ фæдбæл куд зилдтæн...
Мæ уарзт дæ зæрди уедæгтæмæ куд лæбурдта...
Гæди бæласау дæ рази куд ризтæн...
Дæ уиндмæ цирагъау куд тадтæн...
Ходгæ хор, цæхæркалгæ мæйæ куд адтæн...
Фалæ æз ба еци рæстæг æгæсти хæццæ нæбал уодзæнæн.
Æримисдзæнæ, гъай-ай, æримисдзæнæ.
Еци рæстæг æз уæлæбæл ме 'хæс бафеддзæнæн. Уæлмæрдти мæ цирти дорбæл тæхгæ цъеу баддзæнæй æма зарунбæл архайдзæнæй.
Тæхгæ цъеу ба зарæг кæд адтæй! Уæлæбæл æз дæр болæмæргъи фæнзтон æма тæхгæцъеу баскъуæлхтæн.
Кæд мин ду дæр мæ содзгæ уарзтæн дзуапп уой туххæй нæ равардтай?
Уæддæр мæ æримисдзæнæ.
Тæхгæ цъеути дæр ескæд еу хатт æримисунцæ...
АМОНД
Арвбæл хор нæбал хæтдзæнæй
Зæнхæбæл дор нæбал толдзæнæй.
Уæддæр, уодзæнæн æз.
Мæ циртбæл синдзæ къотæр æрзайдзæнæй, мæ бауæр зæнхи æмбауæр исодзæнæй.
Уæддæр уодзæнæн æз. О, уодзæнæн. Мæ фурттæ, мæ кизгæ æцæг дуйней байзайдзæнæнцæ æма æз дæр уодзæнæн.
Мæ фæстагæнттæмæ еу искурдиадæ ес: аци зæнхæбæл еугуремæй устурдæр хæзна æй уарзондзийнадæ æма уарзетæ.
Ку нæбал уарзайтæ, уæд æз дæр рамæлдзæнæн. Мæрдти дуккаг мард ракæндзæнæн.
См.: Ирæф 1991 №2.
