Дигорский язык
Видео
ЖЗЛ
Искусство
Достопримечательности
Поэзия
Фольклор

ЗӔРИЙНӔ 'СКУРДИАДӔ

ЗӔРИЙНӔ 'СКУРДИАДӔ

ЗӔРИЙНӔ 'СКУРДИАДӔ

ЗӔРИЙНӔ 'СКУРДИАДӔ

Гадати Лазӕри 'сфӕлдистадӕ

Ирд искурдиади, гъӕздуг меддуйней, федар сӕризунд ӕма арф зонундзийнӕдти хецау - Гадати Лазӕр Тазей фурт, Мӕскуйӕй, цит, иссӕугӕй Дзӕуӕгигъӕумӕ, ӕнӕ ӕрбауайгӕ нӕ фӕууидӕ мӕ кустуатмӕ журнал «Ираф»-и, редакцимӕ, ӕма, кӕрӕдзей еумӕйаг фӕрститӕ ракӕнгӕй, рахезидӕ ӕ сӕйраг фарстамӕ:
Нӕуӕг ӕмдзӕвгитӕ дӕмӕ нецима ес?

«Неци» - ин ку сдзуапп кӕнинӕ, уӕд зӕгъидӕ, «е лӕгъуз», зæгъгӕ, «гьо, еу цидӕртӕ» - ми ку фегъосида, уӕдта уотӕ бакӕнида: «Ӕрбадтай сӕ, ӕз ба сӕмӕ ӕркӕсон!» Уотӕ ӕновуд адтӕй ӕ маддӕлон дигорон, ӕвзагбӕл Гадати Лазӕр, ӕма ин еци зӕрдихаттӕй цудӕй ӕ дессаги сфӕлдистадӕ дӕр, ӕ райгурӕн бӕстӕй ӕригон лӕхъуӕнӕй рандӕ уогӕй, еци уарзти фӕрци адтӕй ӕ дигорон ӕвзаги устур дӕсни, «зӕриндзурд» исхонӕн ке ес, уӕхӕн лаг.
Еу сӕрдигон бон мӕмӕ 2007-аг анзи телефонӕй исдзурдта, зӕгъгӕ, фӕндуй мӕ, цӕмӕй, дан, мин мӕ киунугӕ ду бацӕттӕ кӕнай. Мӕхецӕн ей, загъун, кадӕбӕл дӕр ма банимайдзӕнӕн, - ӕма ин ӕрӕмбурд кодтон е дигорон уадзимистӕ еугурӕй дар. Киунугӕ рацудӕй Лазери рамӕлӕтӕй еу-фондз мӕйей размӕ. Мӕскумӕ ин си фӕлластонца ӕ хӕстӕгутæ, ӕма бабӕй мӕмӕ Лазӕр уордигӕй исдзурдта:
- Дæ Хуцауи хатирӕй, уӕлӕрвтӕмӕ мӕ ку исистай...
- Кæд дæ, зӕгъун, уордӕмӕ уингӕ искодтон, - загътон ин ӕз дӕр, еци дзубандий гъӕдӕ изолдӕр хӕсгӕй, ходгӕй.
- Хъӕбӕр дин арфӕ кӕнун, фал... магъа, куд дин ӕй зӕгъон... куддӕр мӕ бафсӕрми кодтай...
Гъе, уӕхӕн устур хуӕдӕфсарм лӕг адтӕй Гадай-фурт, ӕма ин ӕ еци минеуӕг ӕрфитӕй игурдӕнцӕ ӕ дессаги скульптуритӕ, хузтӕ уӕдта литературон уадзимистӕ дӕр. Уӕхӕн хуӕдӕфсармдзийнадӕ скурдиади бӕрӕггӕнӕнтӕй еу ӕй.
Рæстӕг рацудæй, Лазӕр кӕдӕй нӕбал ӕй, æма мӕ гъуди раййевун нæ, фал мамӕ цӕсти никки бӕрзонддӕргӕнгӕ цӕуй бонӕй-бонмӕ, куд адӕймаг дӕр, куд исфӕлдистадон архайӕг дӕр, уота.

***

Хуцаумӕ дӕр гьолон миутӕ берӕ фӕууй, зæгъгæ, фӕззæгъунцӕ адӕн, ести сӕмӕ раст ку нӕ фӕккӕсуй, уӕд. Цӕмӕн уотӕ 'й, уомӕн неци зонӕн, фал, ӕцӕгӕйдӕр, хатгай еци гъудибӕл баууӕндунмӕ хӕстӕг фӕууӕн. Дуйнеискӕнӕг еуӕй-еуей бунтон ӕнӕ ести хуӕрзеуӕг фӕккӕнуй, иннемӕн ба раттуй фур берӕ, ӕвӕдзи, и «ӕфхуӕрди» хай дӕр уомӕн балӕвар кӕнуй. Уогӕ, фазӕнттау, ӕнхузӕн ку уонцӕ адӕн, уӕд цард уодзӕнӕй бонасадӕн, рагацау зундгонд уогӕй исони бони цуд, федæни нӕ ци хезуй, е. Ӕма си ӕнӕнгъӕлӕги цаутӕ, гъуддӕгтӕ ку на цӕуа, уӕдта ӕ дессаг исӕфгӕ кӕнуй. Цубурдзурдӕй, Хуцау хуарз зонуй, ци ӕй фӕндуй, уӕдта, кӕмӕн ци кӕнгӕ ӕма дӕтгӕй, уони.
Нур нӕ дзубанди цӕуй, Сфӕлдесӕги берӕ хуӕрзтӕй рӕдауӕй хуарзӕнхӕгонд ка 'рцудӕй, уӕхӕн лӕгбӕл.
Еугур Уæрӕсей нӕ, фал ма дуйнеййи берӕ паддзахӕдти дӕр зунд-гонд скульптор Гадати Лазӕр ӕхцӕуӕн деси бафтудта дигорон литературӕ уарзӕги ӕ фиццаг киунугӕ «Искурдиадӕ»-й. Иннӕ киунугӕ дӕр ин уотӕ хуннуй, уомӕн ӕма фиццаги хӕццӕ ӕнгон баст æй, æма кӕд уомӕй егъаудӕр ӕй, уӕддӕр ӕй исхонун ӕнгъезуй ӕ бӕдолӕ, ӕ устур бӕдолӕ.
Ами бустӕги ирдӕй ӕма ӕнхӕстӕй разиндтӕй финсӕги ӕцӕг берӕвӕрсуг искурдиадӕ. Лазӕри скульптурити хӕццӕ рагӕй зонгӕ ка 'й, ӕма ин айдагъ уонӕмӕ гӕсгӕ ка аргъ кӕнуй, уонӕн, ӕнӕнгъӕлӕги, гъӕуама зин уа автори нӕуӕг сфӕлдистадон архайӕги хузи фӕууинун, фал син Гадай-фурт уой ӕнкъарун кӕнуй ӕнӕ еу мори бӕрцӕ къулумпийӕй, ӕнӕ дузӕрдугӕй, уомӕн ӕма е ӕй ӕцӕг поэт, прозаик, лирик, философ, психолог - бундорон финсӕг исхоннунмӕ цидӕриддӕр минеуӕг гъӕуй, гъе, етӕ ӕ гъӕздуг ӕма сӕребарӕ меддуйней сӕхецӕн аккаг бунат иссердтонцӕ.
Адӕймагмӕ уотӕ кӕсуниау ӕй, цума аци «Искурдиадӕ» ӕй профессионалон авторӕн ӕ дӕсӕймаг киунугӕ.
Лазӕр, ӕ царди тӕмӕни уогӕй, ӕндон ӕфсӕрстӕй ӕрлӕудтæй нӕ устур финсгути ӕмрӕнгъӕ ӕма дигорон литературӕ фӕгъгъӕздугдӕр кодта, раст ӕ алӕмӕти 'скурдиадӕ цӕййасӕ ӕй, уоййасӕбӕл. Асӕ ба, ӕцӕгдзийнади туххӕн, рӕнгъити бӕрцæй нæ, фал сӕ медесӕй нимайӕн. Золахъ фӕрдугӕн, минкъий уогæй, æ хъаурӕ ӕнӕуагӕ берӕ 'й. Уотӕ, Лазӕри прозӕй финст цубур ӕмдзӕвгитӕй ци уоди тавс цӕуй, е, ӕнӕмӕнгӕ, ӕвдадзи хуасӕ ӕй киунугӕкӕсӕгӕн, ӕ зӕрди ин уӕлтӕмӕнади рохс исасодзуй, царди нифс дӕттуй ӕууӕнксастӕн, рохс бӕлдтитӕмӕ тундзӕгӕн ба - размӕ ӕндиуддӕрӕй цӕуни хъаурӕ.
Берӕ зӕрдӕмӕдзӕугӕ минеугутӕ ес Гадай-фурти литературон кусти, фал си еуей еци рӕнгъӕвӕрди сӕрмагондӕй ӕнӕ бафеппайӕн наййес: Лазӕр куд фӕлмӕнзӕрдӕ, сугъдӕгуодӕй дзоруй киунугӕкӕсӕги хӕццӕ ӕ уадзимисти хъайтарти цъухӕй, е дессаг ӕй.
Сауӕнгæ ма и хингӕнӕг уоститӕй дӕр цидӕр ӕнахур рохс цӕуй, се 'лгъистæ ресун дӕр, хъор дӕр неке кӕнуй, зӕран некӕмӕн хӕссуй, фал си ес цӕруни хъаппӕ, рӕстдзийнадӕ 'ма хӕлардзийнади нӕмуг.
Еци минеуӕги фӕрци, ӕ уадзимиси хъайтар лӕгъуз адӕймаг ку фӕууй, уӕддӕр ӕй Лазӕр цидӕр ӕнахур хуарӕнтӕй, штрихтӕй уотæ равдесуй, ӕма ‘й кӕсӕгӕн бауарзун кӕнуй, е имӕ мӕстгун нӕ, фал ин тӕрегъӕд кӕнун байдайуй, исхуарз унмӕ ин фенгъӕлмӕ кӕсуй. Еу загъдӕй, Гадай-фурт ӕ гъӕуккаг, ӕ дигорон адӕнмӕ уарзтӕй бахайгин кӕнуй ӕ фесйардӕмӕ хъайтарти дӕр.
Еци фӕткӕн барӕй ӕргъудигӕнӕн нӕййес, сӕрмагондӕй ибӕл ку архайай, сӕризундӕй, лӕдӕргӕ-лӕдӕргæй æй ку гъавай исаразунмӕ, иссерунмӕ, уӕддӕр си неци рауайдзӕнӕй, уомӕн ӕма е игуруй уодигъӕдӕй, уӕдта ӕхегъӕди, е цӕуй устур искурдиади ӕнӕзингӕ уолӕнти ӕрфитӕй.
Цубур миниатюри - «Ӕлгъетагӕ Киабӕ» - силгоймаг алли фудкаколатӕ калдта, ӕ цилауи ин ка давидӕ, еци биццеутӕн. Фал «еу рагуалдзæг Киаби рӕзбуни цилауи бӕлӕстӕ рӕсугъд деденӕг ракалдтонцӕ, еци растӕг синхбӕл фӕххабар ӕй: «Киабӕ рамардӕй!» - «Е 'лгъиститӕ ӕхебӕл ӕрцудӕнцӕ!» - дзурдтонцӕ кадӕртӕ, фал уӕддӕр зӕронд уоси рӕсугъд ӕгъдауи хӕццӕ банигӕдтонцӕ.
Фӕззӕг ӕрцудӕй ӕма Киаби бӕлӕсти къалеутӕ рӕзи уӕзӕй бунмӕ ӕртастӕнцæ, фал уӕдӕй фӕстӕмӕ еунӕг биццеу дӕр кауи сӕрти нӕбал бахизтӕй цилауи давунмӕ».
Куд хуарз загъд ӕй ӕма си ци ӕнӕуагӕ берӕ ӕнкъарддзийнадæ ес! Куд дессаг ӕй царди нихмӕвӕрддзийнӕдти философи! Кӕд сӕ, миййаг, фулдӕр зӕронд уоси рамӕстӕймарун гъудӕй?!
Автор, еуӕрдигӕй - хумӕтӕг зиннӕг, иннердигӕй ба - ӕнӕзингӕ мадзӕлттӕй, бавдиста сувӕллӕнтти сугъдӕг уарзт, ӕлгъетгӕ сӕ ка кӕнида, ӕ рӕзӕй син ка нӕ уадзидӕ хуӕрун, еци уосӕмӕ. Уадзимиси фӕстаг рӕнгъи исбӕрӕг ӕй биццеути сабур гузавӕ, ке нӕбал ӕй, уобӕл. Киабæ æй рӕстӕги ӕвдесӕндар, сувӕллӕнтти игъӕлдзӕг царди еу хай. Нур ӕлгъетагӕ Киаби хӕццӕ рандӕй уонӕн дӕр сӕ сабийдог, райзол ӕнцӕ се ‘взонги бонтӕй. Аци миниатюри ма банкъарун ӕнгъезуй, ӕма сӕбӕл Киабӕ дӕр ӕхердигӕй куд ӕхцул адтӕй, кӕд сӕмӕ цийфӕнди дзурдта, уӕддӕр. Цубур радзурди уой дӕр балӕдӕрӕн ес, ӕма си сабийтӕ ку нӕ радавиуонцӕ, уӕд и уосӕн цума цидӕр нӕ фӕффагӕ кӕнидӕ, фӕгъгъулӕг уидӕ, ка 'й зонуй, ӕ «пурх» ракалуни рӕуонӕ ин ке на уидӕ, уой туххӕй.
Поэт ӕ бауæрæй фенкъаруй ӕ финсти «зӕрди куст», уоми архайгути рахастдзийнӕдтӕ сӕ медастӕу, сæ комитулфæ, киунугӕкӕсӕги хæццæ сæ бастдзийнӕдтӕ.
Лазар ӕхуӕдӕг дӕр е сфӕлдист хъайтарти куд сугъдӕг уарзтӕй уарзуй, уӕхӕн ӕууӕл литератури ӕмбӕлуй бӕрӕг ефстагмӕ, ӕма ин ета ӕ еци хуарздзийнадӕ, кӕсгути зӕрдитӕбӕл бамбӕлгӕй, ӕхемӕ раздахунцӕ.
Гадай-фурти уадзимистӕ сагъӕс ӕма ӕнкъарӕнтӕбӕл ӕфтаунцӕ, гъуди, цийнӕ ӕма хъурмӕ кӕнун кӕнунцӕ, уод рӕвдаунцӕ, уӕдта ‘й ӕхцӕуӕн ристӕй ресун кӕнунцӕ.
Еу загъдӕй, ӕнӕмӕтӕ, устурзӕрдӕ унӕй ервӕзун кӕнунцӕ, хезунцӕ адӕймаги. Ӕ алли миниатюри, этюди дӕр ес сӕрмагонд гъуди, «астӕуистӕг». Гъе, уобӕл ба исирӕзунцӕ, сӕхе истохунцӕ уадзимиси науӕртӕ ӕма уод, е ба ӕй исфӕлдистади сӕйрагдӕр ӕма вазуггиндæр ӕууӕлтӕй су.
«Искурдиадӕ» ӕй философион термин, амонуй - Хуцаумӕ ковун алли усми дӕр, корун уомӕй, уӕдта бозӕй есун уой лӕвӕрттӕ. «Скурдиадӕ» ба ацъагъуӕ, лӕгигъӕдӕмӕ хӕстӕгдӕр ӕй. Лазӕр Хуцауæй ци курдта, уони фулдӕр хай ин, ӕнӕмӕнгӕ, равардта, ӕппунфӕстаг, уотӕ зиннуй фӕрсаг кӕсӕгмӕ. Фал ӕнхӕст уота на униау ӕй: Хуцау дӕттуй, ӕхуӕдӕг ке гъавуй раттунмӕ, уони, карнӕн ракорӕн нӕййес. Гъема, Дуйнеискӕнӕг фиццаги-фиццагдӕр Гадай-фуртӕн ралӕвар кодта сфӕлдистадон «скурдиади хуӕрзеуӕг, ӕ зӕрди катаййӕн сабур бунат ке фарци агоруй ӕвӕлмӕцгӕй ӕма мах зӕрдити катайтӕ ке фӕрци ӕллау кӕнуй, уӕхӕн.
«- Цӕмӕн къахис ӕвӕлмӕцгӕ дор, ци агорис дори хурфи?
- Мӕ зӕрди катай си нисайнагау ӕвӕрун». «Скульптор»
Хумӕтӕг дзурдтӕй арӕзт дууӕ рӕнгъи арф сагъӕсти бафтауниау ӕнцӕ гъудиганӕг кӕсӕги, алкедӕр сӕ балӕдӕруниау ӕй ӕхехузи, уотӕ бӕрцуатгин ӕнцӕ.
Лазӕри царди ихӕс униау ӕй искурдиадӕ: исковун уӕхӕн хъаурӕй, ӕма ин ӕ кувд уӕлӕрвтӕ куд фегъосонцӕ. Иссеруй ӕма бабӕй нӕуæгӕй агоруй, иссеруй ӕма ма никкидӕр агоруй, гъеууотемӕй цӕуй, раст дуйнейти зелдогъи хузӕн, ӕнӕскъунгӕ сфӕлдистадон ӕзмӕлд. Лазӕр æ уйнади нисан раги исбӕлдат кодта ӕхецӕн еци зин карни хузи.
Ци дууӕ рӕнги ӕрхастан дӕнцӕн, уонӕми аййевӕй бæрæг æй Лазари фӕндон, ӕ царди ниннет. Е бӕллуй ӕ зӕрдӕ нисайнагӕн ниввӕрунмӕ, ӕ бӕрзонддзийнадӕ - уас исфӕлдистадӕн, бӕлвурддӕр, комкоммæ зæгъгæй ба, уомай ке есдзæй уодӕнцойнæ, ӕ еци хъазар адӕнӕн.
Раст, цума ниййерӕг мади зӕрди тавс цӕуй бӕдолӕмӕ, уӕхӕн рӕвдаугӕ, фӕлмӕн уарзтӕй уарзуй финсӕг ӕ райгурӕн Къулдуни Сурх-Дигори гъӕу: «Къулдуни гъӕу... мӕ гъудити дӕмӕ алли изӕр нирраст ун устур надбӕл дзӕгӕрӕгӕфтуд акъаци бӕлӕсти астӕути ма дзӕгӕрӕги адгин тӕфӕй мӕ сӕр зелӕгау фӕккӕнуй. Ма мин бавгъау кӕнӕ дӕ уалдзигон будурти фӕлмӕн уолӕфт, ку дӕмӕ ӕрӕздӕхон, уӕд».
Къулдуни, гъӕу ӕррӕста ма ӕрмӕст райгурӕн гъӕу нӕ й’ Гадай-фуртӕн. Е æй ӕ царди символ, ӕ уоди сугъдӕгдзийнади ӕносон цъӕх ӕма лигъз будур, ӕ сувӕллони кӕдзос ӕма адгин бонти гъазӕн ӕрдозæ. Мӕнӕ авторӕн ӕхемӕ байгъосӕн: «А фӕстаг рӕстӕги арӕхӕй-арӕхдӕр гъуди кӕнун сабийбонти рӕстӕгбӕл, ӕздӕхун имӕ. Е мӕмӕ никки ирддӕрӕй зиннуй, куд уоди сугъдӕгдзийнадӕ ӕма фалӕнбулай дуйнеййи хӕццӕ ӕмархайди устур бӕрцуат, ахид ба куд эстетикон бӕрцуат. Ӕнӕмӕнгӕ, сабийдоги райстон мӕ фиццаг ӕма тӕмӕссагдӕр аййевадон ӕнкъарӕнтӕ».
Ӕ сувӕллони бонтӕ кæми рарвиста Лазӕр, еци Къулдуни гъæуæй ӕноси хезуй цийфӕнди листӕг хабар дӕр, не 'ртӕсуй си идарди уогæй дӕр. Сауӕнгӕ ин «а фудгой» ку кӕна, уӕддӕр ӕ зӕрдӕн ӕхцӕуӕн ай: «Къулдуни гъӕу, ду мин ракӕна мӕ фудгой дӕр, фӕммӕхайгин кӕнӕ гъӕубӕсти дзабӕх дзурдӕй. Ӕнаййеппӕй мӕ нӕ рарвистай устур адӕни ӕхсӕнмӕ, хуарздзийнадӕй дӕр мӕ ду фӕххайгин кодтай. Ма мин бавгъау кӕнӕ дӕ рӕвдуд, ӕз мӕ уоди катай дӕу номбӕл бӕттун ӕдзохдӕр, дӕуӕн нивонд кӕнун мӕ къохи фӕллойнӕ. Мӕ рӕдуди зин уаргъ мин исесӕ мӕ зӕрдӕй».
Аци миниатюрӕ ӕй хуӕрзгъӕдӕ прозӕй финст ӕмдзӕвгӕ. Ӕ кӕронбӕттӕни автор цалдӕр дзурдемӕй балхий кодта адӕймаги цубур ӕма идзаг царди карни медес: «Къулдуни гъӕу, дӕ реуӕй истахтӕнцӕ ме 'взонг бонтӕ цъӕхахстгӕнгӕ ма ниппурх ӕнцӕ Сурхи бӕрзондбӕл. Лӕварау мин райсӕ дӕ зӕнхи гъармӕ мӕ уод, мӕ фӕстаг бон».
Лазӕр ӕ уадзевдзити аййевӕй исаразта нӕхемӕ хумӕтӕг дигорон адӕймаги сорӕт, ӕ уоди тӕлӕнтӕй, ӕ зӕрди уедӕгтӕй уотӕ арф ке ӕнкъаруй, уой. Куд ин ӕнтӕсуй цубур уадзимисти устур гъуди зӕгъун, парахат фӕлгонц, рӕсугъд нивесийнӕ иснивӕндун, уой балӕдӕрунмӕ нин ӕнхус æй, æ фидӕ Тазей сфӕлдистадон архайди хӕццӕ зонга ке ан, еци гъуддаг.
Зундгонд ахургонд, профессор Дзагуртти Губади уотӕ финста: «Гадати Тазей туххӕн мӕмӕ ӕппундӕр неци ӕрмӕг ес, ӕрмӕстдӕр уой, ӕма 1930 анзи уобӕл цудайдӕ дууинсӕй анзи, цардӕй Ӕхсӕрисӕри. Уордӕмӕ ралигъдӕй Мӕхческӕй, советон цард ку 'рфедар ӕй Терки зилди (1920 анз), уӕд бӕрнон архайд кодта партизанти ӕзмӕлди Дигори (1919-1920 ӕнзтӕ).
Тазе зундгонд ӕй, дигорон зартӕбæл ӕновуд ка адтӕй ӕма сӕ ка ӕмбурд кодта, уӕхӕн лӕгӕй. Музыкалон инструменттӕбӕл нӕ цагъта. Ӕрмӕстдӕр - зартӕ, адӕмон зартӕ, суӕй-еу зартӕ ба ӕхуӕдӕг ӕргъуди кодта.
Сувӕллонӕй бауарзта адӕмон зартӕ ӕма сӕ нигъгъуди кӕнидӕ. Зартӕбӕл ӕновуд ке адтӕй, уой е 'мбӕлттӕй еуӕй-еуетӕ нӕ лӕдӕрдтӕнцӕ, уой туххӕн мин ӕхуӕдӕг гузавӕгӕнгӕ дзурдта: «Зӕрӕндтӕ ми бӕргӕ фӕббоз унцӕ, фал мӕбӕл фӕсевӕд ба ходгӕ кӕнунцӕ».
Хӕдзари дæр æй нæ лӕдӕрдтӕнцӕ ӕма-еу ин бауайдзӕф кӕниуонцӕ: «Биццеу, фӕссӕбӕл кустай (зартӕбӕл), нур ба си нӕхемӕ ӕвдеснӕ дæр нæ байзадӕй».
Ӕцгӕйдӕр, «фиди фарнӕ мӕрдтӕмӕ нӕ цӕуй». Гадати Лазӕр ба æ фиди фарнӕ гъӕуай нӕ, фал никкидӕр фӕппарахатдӕр кодта, ӕ фиди тоги ци ӕрттевгӕ ӕртӕх адтӕй, уой рохс идарддӕр рахаста, фӕирддӕр ӕй кодта ӕма нӕмӕ е скульптурити рельефтӕй, ӕ конд хузти бауӕрӕй, ӕ уадзимисти уодти хурфӕй ӕрдӕфантӕ калуй.
Лазӕри уоди ӕрфитӕй рацӕугӕ уадзимистӕ ӕнцӕ хуӕрзӕнхӕст алцӕмæй дӕр, ӕрдӕгӕууилд, ӕрдӕгконд ӕмдзӕвгитӕ, миниатюрита ӕма радзурдтӕ имӕ нӕййес. Автор ӕхуӕдӕг уотӕ зӕгъуй: «Мӕхецӕй гæнгæ ци уа, уоми, цалинмӕ кӕронмӕ исӕнхӕст кӕнон куст, уӕдмӕ 'й зӕрдӕдзоргӕй адӕнмӕ нӕ равдесдзӕнӕн». Е ӕй е сфӕлдистадон кусти сӕйрагдӕр принциптӕй еу.
Ӕргомӕй дзоруй цардӕн ӕ хуарздзийнӕдтӕбӕл дӕр ӕма ӕ нӕбӕзгӕ, нæгъӕугӕ гъуддӕгтӕбӕл дӕр: «Рӕстдзийнадӕ, ӕцӕгдзийнадӕ алцæмæй дæр уӕлдӕр ӕй» - уотӕ ‘й финсӕги иннӕ принцип ӕма си некӕд хезуй еуварсмӕ.
Лазӕр бустӕги арӕхстгин ӕй «психологион сорӕттӕ» аразунмӕ. Ӕ радзурд «Цъифдзаст»-и сӕйраг архайӕг - Гангей медхъурдохӕн уомӕн ӕвдесӕн ӕй: «Раст ӕ зӕрдибуни ци цъимара адтӕй, уой хузӕн имӕ кастӕй гъӕунги цъифдзаст, ӕ уӕлцъарӕ цъӕх-цъӕхид радардта. Нуртӕкки мӕн хурфӕй дӕр хӕпсити уасун исигъуссӕй, - рагъуди кодта ма фӕттарстӕй ӕ гъудитӕй.
Усми дӕргъци ӕ бунати сах лӕуд ракодта, уӕдта фӕстӕмӕ раздахтӕй, - аци изӕр нинниуӕзтгун уа, уой ӕй нӕ фӕндадтӕй».
Гангейӕн ниуӕзтӕ ӕ нифси фулдӕр хай басугъта, фал ма ймӕ цидӕр хъаурӕ ба байзадӕй ӕма ӕхе хæццӕ тох кодта: «Кустӕй мӕхе некӕд раздахтон, зӕрдӕхӕлар адтӕн, адӕнуарзон, зӕрдгин. Ци ӕрцудей, кӕци бон, кӕци ӕнамонд анз мӕбӕл исфӕлхӕттӕй мӕ Хуцау?»
Уӕллаг Къамати дзӕнӕтбадӕни байзадӕнцӕ ӕ рӕсугъд, кадгин бонтӕ. Ӕ цӕстисугтӕ нӕбал бауорӕдта: «Гъе, гормон, дӕхебӕл фӕххуӕцæ!»
«Нӕ, нуртӕккӕ еу цӕфӕй агуайӕн баниуазинӕ!» - тингун кодта... Ӕ фӕд-фӕд раздахтӕй фӕстӕмӕ. Аргъӕвгæй ӕфсӕргӕ бахъӕрттӕй астӕумӕ. Ӕ уод нӕуӕгӕй пакъугай тудта «цӕуон-мацӕуонӕй».
Аци хатт иннӕ гъӕунгӕмӕ фӕххӕстӕгдӕр ӕй, цъимарабӕл баевгъудӕй. Куддӕр сор зӕнхӕбӕл ӕ къах ӕрӕвардта, уотӕ ӕ фӕсте хӕпсити хъӕлӕба никки карздӕрӕй исервазтӕй.
Ӕнцад лӕудтӕй ӕма сӕмӕ игъуста. Ӕхцӕуӕн ин адтӕй хæпсити дӕрӕгъдзӕгай...»
Адӕймаги психологий арф римӕхст сосӕгдзийнӕдтӕмӕ содзийни бунӕй кӕми кӕсуй Лазӕр, уӕхӕн уадзимистӕ ма ймӕ берӕ ес.
Автор ӕрдзӕ ӕма адӕймаги бастдзийнадӕ хъӕбӕр хуарз лӕдӕруй, дессаг арф ӕнкъаруй, адӕймаг ӕрдзи бауӕри еу хай ке ӕй, кӕци рауӕн ӕвӕрд ӕй, цӕй асæ 'й ӕма ци нисан хӕссуй, уони. Еци «пропорцитӕ», уӕдта рахастдзийнӕдтӕ дзаумӕуттӕ ӕма уони хӕйтти ‘хсӕн хуарз лӕдӕрун ба айдагъ скульпторӕн нӕ, фал ма финсӕгӕн дӕр бустӕги ахсгиаг æй.
Лазӕри (скурдиадӕ егъау ‘сфӕлдистадон итигъдади зелуй, ӕ монцтӕ ӕма ӕ сагъӕстӕ изолтӕбӕл хӕссуй, фал ин бантӕсуй уони ӕрбамбурд кӕнун еу рауӕнмӕ, еу - асӕй минкъий, фал ӕндон, ӕнгон, инддуг уадзимисмӕ. Уотӕ ма мудибиндзӕ, зайӕгхалӕй фӕлуст игуӕрдӕнти аллихузон деденгутӕбӕл фӕззелгӕй, муд исаразуй фӕстагмӕ.
Гадати Лазæр райгурдӕй 1938 анзи июни мӕйи 20 бони Сурх-Дигори гъӕуи. Сурх-Дигори астӕуккаг скъолай фӕсте ахур кӕнунмӕ бацудӕй В. И. Сурикови номбӕл Мӕскуй паддзахадон аййевадон институтмӕ ӕма ӕй хуарз бӕрӕггӕнӕнти хӕццӕ каст фӕцӕй 1966 анзи.
1969 анзи ба иссӕй Советон Цӕдеси Хузгӕнгути цӕдеси иуонг. Берӕ ӕнтӕстдзийнӕдтӕ бафтудӕй Лазӕрӕн ӕ къохи, куд скульптор ӕма хузгӕнӕгӕн, уотӕ, сӕ еугуребӕл нӕ рахъӕртдзинан. Нуртӕккæ нӕ дзубанди ӕй ӕ финститӕ, ӕ уадзимистӕбӕл. Сфӕлдистадӕй уӕлдӕр неци архайд ес царди медӕгӕ. Дуйнеисфӕлдесӕг зӕнхонуг адӕнӕй алкӕмӕн нӕ дӕттуй аййевадон сфӕлдистади рохсӕй пайда кӕнуни барӕ. Скурдиада кӕмӕн раттуй, уомӕн ба ма ӕ хӕццӕ раттуй, ӕцӕг адӕймаги хуарз минеугутӕ, ӕ нисан ӕнхӕст кӕнунма ин ка ӕнхус кӕнуй, уӕхӕнттӕ. Ӕ ниййерӕги ка цӕйбӕрцӕбӕл уарзуй, мади уарзт бӕдолӕмӕ ка цæйбӕрцӕбӕл лӕдӕруй, е ӕй адӕймаги айдӕнӕ, ӕхуӕдаг цӕхуӕн ӕй, уой ӕвдесӕг е ӕй фиццагидӕр.
Лазӕрӕй, ӕ мадӕ Дофкайӕн, рохсаг уӕд, анзи кӕндӕ ку адтæй, уӕд мӕхе гъостӕй фегъустон мӕнӕ ауӕхӕн дзурдтӕ:
- Мадӕ дессаг ӕй. Ӕ бӕдолӕ цийфӕнди каргун ку уа, уӕддӕр имӕ ӕхсӕвӕ исистдзӕнӕй ӕма ин ӕ гъӕццол бангӕнттӕ кӕндзӕнӕй, биццеу, ма исуазал уо, дзӕбӕх хуссæ, зӕгъгӕ.
Лазӕр уотӕ ку загъта, уӕд хъонцци фингӕбӕл бадгутӕмӕ ракастӕн ӕма фулдӕремӕн сӕ цӕститӕ дони разилдӕнцӕ, иннетӕ ба сæ сӕртӕ бунмӕ ӕруагътонцӕ ӕнкъардӕй.
Гъе, уӕхӕн уод ӕма зӕрди ӕрфитӕй игурунцӕ Гадати Лазӕри дессаги уадзимистӕ. Мӕ цубур уацгъудийӕн ба кӕрон кӕнун ӕ номбӕл финст аци цуппар рӕнгъемӕй:

Ка кӕнуй фалдзостӕ ӕнӕлазӕ, -
Исесӕн еци лӕгтӕн нӕ ходтӕ.
Арт цӕгъдуй ӕ уодӕй нӕхе Лазӕр! –
Батавӕн ӕ гъармӕ нӕ салд уодтӕ.

Скъодтати Эльбрус

Возврат к списку