Нарти сау робасдзари таурæхъ.

НАРТИ САУ РОБАСДЗАРИ ТАУÆРÆХЪ

Мудойти Сабей дзурдтæй Дзагурти Губадий финст.
Киристонгъæу 1909.

 Мудойти Сабе.

     
   Урузмæг,  Хæмиц æма Сослан цауæни цæун исфæндæ  кодтонцæ  'ма
син зæгъуй Сатана:
   - Нæ хецаутæ, уæ аци бони цауæни цуд фæндараст нæ уодзæнæй.
   Етæ ба ин зæгъунцæ:
   - Нур дæумæ ку байгъосианæ!
   Уомæ нæ фæккастæнцæ 'ма уæддæр ранæхстæр æнцæ цауæни.
   Мет  нæуæг  уард  адтæй. Сæумæй фæсарæфтæмæ фæххаттæнцæ,  фал
гæндзæхгини фæд дæр не 'ссирдтонцæ. Фæсарæфтæ ку фæцæй,  уæд  еу
сау робаси фæдбæл фæцæнцæ 'ма зæгъунцæ:
   -  Абæл  рахæтæн  уæддæр, не 'фсийни  рази  ходуйнаг  куд  нæ
фæууæн, уотæ, 'ма 'й Едили билтæбæл скъæрæн кæнæн, - зæгъгæ. Сау
робас  сæ  разæй рагæпп кодта 'ма ибæл се 'ртæ дæр еци еу цагъд
искодтонцæ, кæрæдзей нæ базудтонцæ, уотемæй.



   Сæ еу иннемæ дзоруй:
   - Ци фæцæй? Æз æй фехстон.
   Е ба имæ дзоруй:
   - Ду дæр æй фехстай? Сумах дæр æй фехстайтæ?!
   Дзорун ибæл байдæдтонцæ. Фæ 'ймæ цæунцæ 'ма Сослан дзоруй:
   -  Гъенур  бабæй  сумах дауæ кæндзинайтæ,  æгириддæр  кæд  нæ
фехстайтæ, уæддæр.
   Етæ ба ин зæгъунцæ:
   - Гæр æма нæ фæттæ бæрæг нæ уодзæнæнцæ?!
   -  Зæгъетæ æдта, кæмæ уи ци фат адтæй, уой. Мæнæн геппи уагъд
фат адтæй.
   Хæмиц ба загъта:
   - Мæнæн æфсæйнаг фат адтæй.
   Урузмæг дæр загъта:
   - Æдта мæнæн ба къохæй конд фат адтæй.
   Сосланмæ дзурдтонцæ:
   -  Ду бабæй дауæ кæндзæнæ 'ма зæгъæ: ке геппи уагъд адтæй  дæ
фат?
   Е ба:
   - Мæнæн нæ фиддæлти еумæйаг геппи уагъд адтæй.
   Урузмæг дæр загъта:
   -  Мæнæн  мæхе  къохæй  конд  адтæй,  м’  арти  къембурæй  ке
фæххуастон, уæхæн.
   Хæмиц ба загъта:
   -   Æз  ба  Сафай  цори  бадтæн  'ма  æфсæйнаги  кæрæнттæ  ке
'ркъуæридæ, уони æримбурд кодтон, 'ма уонæй фæттæ искодтон.
   Уотæ  тухгин  адæм  адтæнцæ, 'ма кæрæдзебæл  не  'ууæндтæнцæ.
Цалинмæ   робасмæ   цудæнцæ,  уалинмæ  кæрæдзей   фондз   фарсти
бакодтонцæ.
   - Гъе, сидæуæн нæбал ес, - зæгъгæ.
   Ис имæ цудæнцæ, растъигътонцæ 'й, æркастæнцæ имæ 'ма ин сæ еу
æ бæрзæй басаста, иннæ ба æ суйнæ, иннæ æ астæу.
   Уæддæр ма кæрæдзебæл дауæ кæнун байдæдтонцæ 'ма ин æ суйнæ ка
басаста, е зæгъуй:
   -  Æз  ин æ суйнæ басастон 'ма цæун нæбал фæразта, æма æ  цар
мæнмæ цæуй.
   Уотемæй æртемæй кæрæдземæ фæдздзурдтонцæ:
   - Æз ин æ суйнæ ку басастон!
   Иннæ ба уотæ:
   - Æз ин æ бæрзæй ку басастон!
   Иннæ ба уотæ:
   - Æ астæу ин ку басастон!
   Уотемæй хъаугъа кæнун байдæдтонцæ. Æрбадтæнцæ 'ма загътонцæ:
   - Ци кæнæн? Æнæ æхсæвæр ку изайæн.
   Хæмиц 'ма Урузмæг кæрæдземæ бакастæнцæ 'ма загътонцæ:
   -  Нур  си  æхсæвæр искæнианæ, фал а фудбони лæг  æй  'ма  нæ
фæллæудзæнæй, ескæд нин бафедис кæндзæнæй.
   Загътонцæ Сосланæн. Сослан ба загъта:
   - Мадта æз ба сумахæй ку тарстæн.
   Исфезонæг  æй  кодтонцæ 'ма 'й бахуардтонцæ.  Ранæхстæр  æнцæ
сæхемæ. Урузмæг загъта:
   -  Уæ  хестæр  дæн,  æма  си, сумах фæрци,  уомæй  мæ  кæрцæн
æфцæкъуатæ  ку  скæнон,  æма 'й, сумах фæрци,  ку  бадарон,  уæд
сумахæн ци ходуйнаг уодзæнæй?!
   Хæмиц загъта:
   -  Æз  уой ку бадарон, мæ кæрцæн реутæ ку скæнон, уæд уи адæм
арфæ кæндзæнæнцæ.
   Сослан загъта:
   -  Уæ  кæстæр  уогæй, æз уомæй ходæ ку скæнон æма  гъасти  ку
балæууон, уæд сумахæй гъаст кæндзæнæнцæ Нарти фæсевæд?
   Нæ  ибæл  бафедудтонцæ, кæрæдземæн æй  нæ  бауодæнстæнцæ  'ма
уотемæй Сатанамæ иссудæнцæ. Сатана сæмæ рауадæй æма сæмæ дзоруй:
   -  Ци  кæнетæ, нæ хецаутæ? Уæ уонтæ бæрзондæй,  уæ  сæртæ  ба
губурæй,  уотемæй ку 'рбацудайтæ, кæрæдземæ дæр  ку  нæ  кæсетæ.
Цидæр æнхæл уæ астæу бацудæй!
   Сирдон имæ дзоруй:
   - Ци æнхæл бацудæй, ци?! Фæндаг содзæг, хузесæг, æзинæ син сæ
над басугътай æма ма сæ уадзгæ кумæ ракодтай?
   - Æма дин мæнмæ игъустонцæ, артæфтуд адæм!
   Сатана имæ дзоруй Сирдонмæ никкидæр:
   -  Нæ  хецаути  аразæг дæ æма анæн ести унафæ  искæнæ,  е  ба
кæрæдзей ма бахуæронцæ.
   Уæд син загъта:
   - Мæнæ син Нарти хуарз адæммæ ратдзинан сæ гъуддаг тæрхонмæ.
   Æримбурд  кодта  Нарти хуарз адæмтæ. Ра сæмæ цудæнцæ  'ма  сæ
фæрсунцæ:
   - Ци 'й уæ гъуддаг?
   'Ма син етæ дæр æрдзурдтонцæ сæ гъуддаг:
   -  Атæ,  атæ  'ма  Сау робас рамардтан, фал ин  æ  царбæл  нæ
федауæн.
   Урузмæг загъта:
   -  Мæ кæстæртæй фæккурдтон, æнгъæл дæр сæмæ кастæн æма мин æй
не саккаг кодтонцæ.
   Хæмиц загъта:
   - Æз мæ хестæрæй дæр фæккурдтон, мæ кæстæрæй дæр фæккурд-тон,
ра мин æй дæттетæ 'ма си мæ кæрцæн реутæ скæндзæнæн, зæгъгæ, 'ма
мæ нецæмæ æрдардтонцæ.
   Сослан загъта:
   -  Æз мæ дууæ хестæремæн берæ кæстæреуæг фæккодтон æма æнгъæл
кастæн,  кæд  мин  раттиуонцæ робасдзар,  æма  си  мæхецæн  ходæ
искæнинæ, зæгъгæ, 'ма ме 'мбæлтти астæу раппæлинæ, фал мæ нецæмæ
бадардтонцæ.
   Загътонцæ и адæм:
   - Маргæ уи æй ка ракодта?
   -  Уобæл  нæ кæрæдземæ цæмæй исдзорæн, уæхæн нæмæ       нæбал
ес.  Не 'хст фæййеу æй 'ма ин нæ еу æ бæрзæй басаста, не 'ннæ  æ
астæу,  не  'ннæ  ба  æ  суйнæ, 'ма уобæл уомæй  нæ  бафедудтан.
Гъенур, уæ хуарзæнхæ, 'ма нин ести унафæ искæнетæ.
   Æр сæмæ кастæнцæ æма загътонцæ:
   -   Нур   æй  уæ  еуемæн  раттæн,  æма  уе  'ннетæ   нæ   ба-
уодæнсдзæнæнцæ: æртæ 'мбеси 'й кæнæн æма цар исæфгæ  кæнуй.  Нур
ба  хуæздæр  тауæрæхъ ка 'ркæна, уомæн æй ратдзинан.  Хестæр-гай
куд ратауæрæхъ кæнайтæ, уотæ.
   Урузмæг дзорун байдæдта:
   - Æз цауæни рацудтæн, æмбес бони уæнгæ фæххаттæн 'ма неци фæд
фæууидтон,  æмбес бони ба тæрхъоси фæд иссердтон. Æ  фæсте  цæун
байдæдтон. Æма еу сахат фæццудтæн, уæдта мин рæубеси  фæд  кæнун
байдæдта.  А, Хуцау, ами тæрхъоси фæд ку кодта, нур  ба  рæубеси
фæд кæнун ку байдæдта! Нæ 'й ниууадздзæнæн уотемæй.
   Æма  æ фæсте цæун байдæдтон. Ци фæццудтæн, уæдта мин саги фæд
кæнун  байдæдта. А, Хуцау, а ци дессаг æй, рæубеси фæд ку кодта,
нур ба саги фæд кæнун ку райдæдта! Нæ 'й ниу-уадздзæнæн уотемæй!
   Æма  æ фæсте цæун байдæдтон. Ци рацудтæн, уæдта мин гъæ-уанзи
фæд кæнун байдæдта. А, Хуцау, ци дессаг уодзæнæй а, зæгъгæ, саги
фæд  кодта,  нур  ба  гъæуанзи фæд  кæнун  ку  байдæдта.  Нæ  'й
ниууадздзæнæн, зæгъгæ, 'ма æ фæсте цæун байдæдтон. Цæун  æма  еу
сахат,  уæдта адæймаги фæд кæнун байдæдта. А, Хуцау, æдта  а  ци
дессаг  æй! Гъæуанзи фæд ку кодта 'ма нур ба адæймаги  фæдмæ  ку
раздæхтæй!  Нæ  'й  ниууадздзæнæн,  зæгъгæ,  'ма  æ  фæсте  цæун
байдæдтон.  Кæсун имæ райдæдтон æма æ басмухъæй,  кизги  фæд  ке
адтæй, уой базудтон. Уотæ маст мæмæ бацудæй æма ци-дæриддæр  уа,
маргæ  'й  кæндзæнæн, зæгъгæ. 'Ма мæ церхъ еци æргъувдæй  хæссун
байдæдтон.  Бакæсæ  'ма  дин  еу  синдзи  къотæри  бадуй  кизгæ,
сугъзæрийнæ  кизгæ. Церхъ имæ радардтон æма мæмæ церхъ  радардмæ
фæххудтæй, мæ къохæй æрхаудтæй, 'ма имæ бацудтæн. Загътон ин:
   -  Хуцау  кæмæн  нæййе, цæбæл мæ фæммæстæй мардтай?  Нур  ами
бунат кæми æркæнæн, уæхæн дæр ку нæййес, æнæ æхсæвæр дæр уæд нур
куд уодзинан?
   Кизгæ загъта:
   - Бунат æз иссердзæнæн, мæ хæццæ рацо.
   Рацудтæн  'ма  мæ  еу кесенамæ ниххудта, æнæ  дуар,  уæхæнмæ,
айдагъ æ сæри - къæразгæ.
   Кизгæ исхизтæй, къæразгæ фегон кодта 'ма ниххизтæй.
   -  Æз  ба  нур  кæбæлти ниххезон, - зæгъгæ,  'ма мæмæ  асийнæ
æруагъта. Ниххизтæн æз дæр кесенамæ. Уоми ба дууæ сунтæги 'ма мæ
уоми  æрбадун  кодта.  Æхсæвæ  мæ  хуарз  фæххинста,  уæдта  мин
урундухъи   уат  никкодта.  Æхсæвæ  ку  сæмбес  æй,  уæд   нæбал
фæллæудтæн æма имæ бавналинæ. Кизгæ дæр мин уотæ:
   - Ци кæнис? Цæмæн уотæ кæнис? Ниммæ уадзæ!
   Кæми  'й  уагътон!  Ба бабæй имæ æвналдтон.  Е  дæр  уæдта  æ
нивæрзæнæй  буйнаг  æхсæ фелваста 'ма мæ рацафта,  'ма  мæ  егар
гацца  фестун кодта. Ци рацудæй, уой Хуцау зонуй, уæдта сгъазтон
'ма  мæ бон ку 'рхъæрттæй, уæд мæ æндæмæ рахаста, 'ма цъилобибæл
низзадтæн  дууæ  егари. Афæй раевгъудæй, уæдта  бабæй  мæ  æхсæй
рацæфтæ  кодта  'ма  æфсæ фестадтæн. Æндæмæ мæ  ракодта,  ба  мæ
баста,  сæумæ  ба мæ æргъаумæ рауагъта: уоми дæр бабæй  сгъазтон
'ма низзадтæн байраг.
   Байраг  дæр  исбæх æй, егари къæбистæ дæр исустур  æнцæ.  Уæд
уомæн  адтæй лæг Ахъуз, 'ма æстæмæй-астмæ хусгæ кодта,  æстæмæй-
астмæ  ба  хæтгæ  кодта.  Ку  'рцудæй,  уæд  мæн  дæр  фæууидта,
егæртти дæр фæууидта 'ма 'й уотæ бафарста:
   - Ци 'нцæ атæ? Кæцæй æнцæ?
   Ахъуз  к’ адтæй, е æркастæй 'ма загъта æхе зæрдæй, айæ  бæсти
кæлæн,  арви хийнæ 'й æма цидæр бакодта, зæгъгæ, 'ма æхсæ  райс-
та, уæдта дзоруй:
   -  А,  хуцаути Хуцау, æдта 'й, фиццаг куд адтæй, уотæ  фестун
кæнæ!
   'Ма мæ рацафта. Фиццаг куд адтæн, уотæ фестадтæн.
   -  Ци  адтæй? - фæрсуй мæ. Кæронмæ ин æрдзурдтон, куд  адтæй,
уой.
   -  Мадта  цо,  цалинмæ  нæма систадæй, дæ  саргъ  сивæрæ  'ма
фæндаги  раст  фæууо. Е ба ку æригъал уа, уæд ма дæ  фуддæри  ма
бафтауа, - зæгъгæ.
   Фæстæмæ кæсгæ, размæ ледзгæ, уотемæй ардæмæ æрбахъæрттæн. Нур
кæбæл  бадун,  мæхуæдæг ке низзадтæн, еци бæх - е ме  'рфæн.  Мæ
дууæ егари - мæхуæдæг ке низзадтæн, еци дууæ егари.
   Е уин мæ тауæрæхъ.
   ...Адæм  дæр  дес кодтонцæ. Амæй æмбесонддæр  мах  некæд  фе-
гъустан. Нур ма амæй куд баистæ уодзæнæй робасдзар?!
   Загътонцæ: «Зæгъгæ, Хæмиц, ци фæууидтай, уой!»
   Е дæр загъта:
   -  Еу  бон ку адтæй, уæд рацудтæн цауæни. Еу саги фæд иссерд-
тон  'ма æ фæдбæл цæун. Саг бæласæн æ къобæлттæмæ сивналидæ  'ма
сæ  хуæргæ  цудæй.   А ци дессаг æй, зæгъгæ,  бæласæн  æ  ниллæг
къалеутæ  хуæрæ,  фал  æ  къобæлттæмæ  ка  'вналуй,  е   циуавæр
уодзæнæй, - 'ма æ фæсте цæун. Сау гъæдæмæ бацудæй. Уой астæу  еу
æрдозæ  адтæй,  уой астæу устур тæгæр бæласæ. Уой буни  æрбадтæй
'ма æ сиутæ бæласæй бæрзонддæр адтæнцæ - гъе, уæхæн сирд!
   Гъузун  имæ  байдæдтон: гъузун бæласæй бæласæмæ, уотемæй  имæ
багъузтæн хæстæг.
   Нур  æй  æхсон, зæгъгæ, имæ куд бахъæрттæн, уотæ  ба  имæ,  æ
дæргъцæ удзеснæ, æ уæрхцæ ба  улинкъæ, уæхæн лæг æрбацудæй.  Саг
фæхъхъан  æй  æма  'й æрбавгарста. Æз дæр лæугæ байзадтæн,  уомæ
кæсгæй. Уæдта имæ æз дæр æрбахъæрттæн. Кæсун имæ, е нур уомæн ци
кæндзæнæй,  зæгъгæ. Е дæр æхе фæббæгънæг кодта æма 'й  æ  фæстаг
къахæй райауигъта бæласæбæл. «А, Хуцау, а ци уодзæнæй?!»  -  дес
кæнун.
   'Ма  ин  мæ  еу фæккастæй ме 'ннæ фæккастмæ æ цар  еци  сахат
фæххецæн  кодта.  Стур райарт кодта æма арти  фæрстæ  фезонгутæй
райдзаг  кодта.  Фезонгутæ  ку сцæттæ  'нцæ,  æхсæрфæмбæлттæ  ку
скодта, уæд мæмæ дзоруй:
   -  Рауай,  зæронд  лæг,  мах  ба ести  бахуæрæн  мæнæ  Хуцауи
лæварæй.
   Дес кодтон:
   - А, Хуцау, уингæ мæ ку нæ кæнуй, уæд мæ куд базудта?!
   Ци  гæнæн  ма  адтæй  'ма имæ бацудтæн.  Нимæт  мин  мæ  буни
февардта,  æхсæрфæмбæлттæ мин мæ къохи  бакодта  'ма  мæ  сæргъи
æрлæудтæй.
   - Сбадæ, - зæгъгæ, имæ дзорун.
   - Раковæ, уæдта æз дæр сбаддзæнæн.
   Ракувтон  'ма  имæ æхсæрфæмбæлттæ равардтон:  еу  си  райста,
иннети  ба  мин  мæ  рази æривардта. Еци  рацо-бацо  гæнгæ,  æхе
рафсаста, дон мин æрбахаста, хуарз мæ фæууидта. Еци æнæ  'рбадгæ
февналдта,  и  саги мард æртæ 'мбеси æрбакодта.  Сагъæс  кодтон:
æртæ  хаййи  кæнуй æма ма ин, æвæдзи, æмбал еске  ес.  Мадта  ма
æртиккаг хай цæмæн кæнуй?
   Æртæ хаййи ракодта, уæдта дзоруй:
   - Райсæ, зæронд лæг, дæ хестаг.
   Никки мæмæ дзоруй, мæ хестаг ку райстон, уæд:
   - Е, нур ба дæ хай райсæ, - зæгъгæ.
   Е дæр æ хай рабаста, мæнæн дæр сæ рабаста 'ма рацудтæн.
   Еу  минкъий ку рацудтæн, уæд мæ зæрди æрбалæудтæй: «Æ ном  ин
ку  нæ  бафарстон. Нарти адæм мæ ку фæрсонцæ,  дæ саги  æртиккаг
хай  ци фæцæй, зæгъгæ, уæд ци зæгъдзæнæн?» Фæффæстæмæ дæн, е дæр
мæ ралæдæрдтæй 'ма мæмæ дзоруй:
   - Лæууæ, цæун дæмæ! - зæгъгæ.
   Æр мæ лæдæрдтæй 'ма мæ фæрсуй:
   - Ци кæнис, ци ма дæ фæндуй?
   Æз дæр ин загътон:
   -  Хуарз мин ракодтай, нур ба Нарти адæм мæ ку фæрсонцæ,  уæд
син ци зæгъдзæнæн, дæ ном дин нæ бафарстон.
   Е загъта:
   - Æз Донбеттири фурт Созорухъ дæн.
   Бийнонтæ мин нæма адтæй 'ма ин загътон:
   -  Æй-гиди,  дæ  цæрдæгдзийнадæмæ дин æрхицæ кодтон  'ма  мин
сумахæй бийнонтæ ку уайдæ! - зæгъгæ.
   Е мæмæ дзоруй:
   - Æз уой туххæй дæу гъастæй нæ рауадздзæнæн: рацо нуртæккæ мæ
хæццæ.
   Дони билæмæ мæ бахудта, дони билæбæл мæ ниссагъта 'ма дзоруй:
   - Налмаз, кæми дæ? Мæнæ мин мæ уаргъ фæррæуæгдæр кæнæ, рацо.
   Кæсун,  кæсун æма дин уотæ ба донæй хæфсæ сгæпп ласта.  Хæфсæ
гæппитæ-гæппитæ гæнгæ æрбацудæй 'ма нæ размæ ниллæудтæй.
   - Е, мæ лæвар дин фæууæд хæфсæ, - зæгъуй мин.
   Сагъæси бацудтæн:
   - А, Хуцау, ай бабæй Нартмæ куд хонон, - зæгъгæ. Е дæр мин:
   -  Сагъæс ибæл ма кæнæ, дæ цæуни кой кæнæ. Ку 'рцæуай, уæд æй
авари  бакæнæ, рохс имæ куд нæ цæуа, уотæ; æхе бæрагæ æй  уадзæ,
кенæдта дæуæн уомæй бийнонтæ нæ уодзæнæй.
   Мæ уаргъ райстон 'ма цæунтæ байдæдтон, е дæр мæ фæсте гæппитæ
кæнун байдæдта. Сагъæс кæнун: ци кæнон? Рохсæй æй бахонон 'ма  е
куд  уодзæнæй. Мæхебæл æрталингæ кодтон, талинги мæ куд фæцайдæ,
уотæ. Талинги 'й авармæ бакодтон. Загътон:
   -  Ай  некæмæн  иской кæндзæнæн, цалинмæ ин æ бæрæг  базонон,
уæдмæ.
   И  æхсæвæ  имæ бацудтæн, а ци уодзæнæй, зæгъгæ. Хæфсæ  дорбæл
бадтæй æн' арт, æнæ рохс, æнæ 'ндæрæй. Дуар ку рахгæдтон, уæд  æ
хæфси  цар  рагæлста 'ма си кизгæ уæхæн рахизтæй, 'ма авар  æгæр
дæр  ма ниррохс æй. Мæ фур цийнæй ци кодтайнæ, уой нæбал зудтон,
мæ зæрдæ ниррохс æй:
   -  Хуцау, дæуæй боз! Нарти астæу ке нæ фæхходуйнаг дæн,  мæнæ
хæфсæ уосæн куд ракурдта, зæгъгæ.
   Хуцау  æхуæдæг зонуй, ци нæбæл рацудæй, уæдта исунафæ кодтон:
атемæй кæдмæ цæрдзинан, æ хæфси цар ин рандæ кæнон, уæдта ма  ци
кæндзæнæй.  'Ма  уотемæй  æризайдзæнæй.  Мæ  зæрдæй   уотæ   куд
дзурдтон, уотæ ба мæмæ дзоруй:
   -  Ци  кæнис, ци фæндæ кæнис?! Мæнæн уотемæй фæццæрæн нæййес,
дæ  къохи  нæбал уодзæнæн, дæхе дæр фесафдзæнæ - ма  кæнæ  уæхæн
унафæ!
   Зæгъун ин:
   - Мадта атемæй кæдмæ цæрдзинан? Куд уодзæнæй нæ гъуддаг?
   Мæ  зæрди  хæццæ  тохун байдæдтон, - на, нæ 'й ниууадздзæнæн,
зæгъгæ.  'Ма  еу  æхсæвæ ку адтæй, уæдта еу ку рафунæй  æй,  уæд
хæфси  цар артмæ багæлстон. И цар артбæл куддæр фембалдæй,  уотæ
нитътъæпп ласта, кизгæ дæр фæххаудтæй бæрзонд, нигъгъæр кодта  æ
гъæлæсидзаг:
   - Хуцау ди ма сбоз уæд! Мæн дæр æма дæхе дæр фенамонд кодтай!
   Фæггæп кодта 'ма мин зæгъуй:
   - Нуртæккæ мæ донмæ куд нихъхъæртун кæнай, уотæ!
   Дони билæмæ ку нихъхъæрттан, уæд мæмæ дзурдта:
   -  Ци  кæнон нур? Æз лæхъуæнæй уæззау дæн 'ма дин æй  дæхебæл
бафтауон.  Цæугæ,  раздæхæ,  -  зæгъгæ,  -  'ма  фæстæмæ  куддæр
раздахтæн, уотæ е дæр фездахтæй, 'ма мин ме 'уонæбæл бату кодта.
Ме  'уонæ  к' адтæй, е бонæй-бонмæ устурдæр кæнун байдæдта.  Уæд
мин Сатана загъта:
   -  Нæ  хецаути лæхъуæн, хъурмæ дæр ма кæнæ, хуасæ дæр  æй  нæ
гъæуй,  уадзæ 'й, уæдта 'й, ци афони гъæуа, уæд æй  æз  ракъæртт
кæндзæнæн.
   Æ  афонтæ ин нимайун байдæдта е, æз уони цæмæй зудтон!  Уæдта
мин загъта:
   -  Нæ  хецаути  лæхъуæн, æ афонæ æй 'ма нæ денгизæн  æ  тæккæ
арфдæр кæми 'й, уордæмæ цæун гъæуй.
   Дзурдтон имæ æз:
   -  Денгизи  ба 'й цæмæн къæртт кæнун гъæуй, уæд  сори  ба  ци
кæнуй?
   Е ба мин загъта:
   -  Сорбæл æй ку ракъæртт кæнай, уæд бæласæ урдуг истгæ  нæбал
байзайдзæнæй,   будури  зæлдæ  ами  нæбал   исуадздзæнæй,   адæм
басодздзæнæнцæ еугурæй дæр.
   Сæумæ  мæ донмæ рахудта, болат хъæма æ хæццæ фæххаста Сатана.
Загъта Æхсæртæгкатæн:
   -  Рацотæ,  уæ  фæстаг  бонтæмæ уин ка байагъаз  кæна,  уæхæн
уодзæнæй; кæд Хуцау дæтта, уæд æй денгиз нимбæрздзæнæй 'ма исард
фæууодзæнæй; кæд нæ, уæдта, кæй уалæнгæ 'й нимбæрза денгиз,  уой
уалæнгæ исард уодзæнæй. Нæ æй кард никкæрддзæнæй, нæ ба  си  фат
бахездзæнæй.
   Денгизмæ ниццудæнцæ 'ма 'й фарстонцæ Сатанай:
   - Айæ нæл ку æй æма а ци 'й?
   Сатана  дæр  син  æрдзурдта, хæфсин уосæ мин ке  адтæй,  уой.
Хæфси  цари уæхæн бадтæй æма уомæй ку райгурдайдæ, уæд  ин  æгæр
адтайдæ.  Нур  ба  'й кæд денгиз рамбæрза,  уæд  ин  рамарæн  нæ
уодзæнæй, кæд æй нæ рамбæрза æгасæй, уæддæр исард уодзæнæй,  кæй
уалæнгæ 'й рамбæрза, уой уалæнгæ 'ма 'й - нæ кард никкæрддзæнæй,
нæ ба си фат бахездзæнæй.
   Фæххуæстæй  æма  'й  денгизмæ ракъæртт кодта,   денгизмæ  ра-
хаудтæй,  денгиз  аги  хузæн сирадæй æма  'й  денгиз  рамбарзта.
Айдагъ æ сæрæй ма еу минкъий гæппæл райзадæй. Сатана син загъта:
   - Нуртæккæ 'й хонетæ уæларв Сафамæ 'ма ин æ сæри фарс æрхийæй
раййеветæ.
   Хонун æй байдæдтон, уæларв Сафамæ 'й схудтон æма ин загътон:
   - Гъе, атæ 'ма атæ!
   Е дæр мин уотæ:
   - Æндегæй æй зæгæлсард кæндзæнæн, фал медæгæй ба уæд куд?
   Хæмици фурт Батраз ба загъта:
   - Æндегæй дæу бæрагæ уæд, медæгæй ба 'й æз мæхуæдæг зæгæлсард
кæндзæнæн: ниххуфдзæнæн 'ма уæд медæгæй зæгæлсард кæндзæнæй.
   Е  уин  ме  'мбесонд, Батраз, гъе, уотемæй мæ фурт æй.  Уомæй
хуæздæр тауæрæхъ мæнмæ нæййес.
   Уобæл ба хъæбæрдæр дес никкодтонцæ.
   -  Æдта мах ауæхæн дессаг ку некæд фегъустан, мах ба 'й уосæй
райгурун  ку  'нгъæл адтан, лæгæй лæг райгургæ ба ку  некæд  фе-
гъустан.
   Загътонцæ:
   -  Æллæх,  æллæх, амæй æй некебал райсдзæнæй! -  уотæ  дессаг
сæмæ фæккастæй. Сосланмæ бакастæнцæ:
   - Гъи, ци зæгъис, Сослан, ду ба?
   -  Ци  зæгъон,  - зæгъгæ, загъта, - мæнбæл цæугæ  дæр  нецима
ракодта,  фал ци цæрун, уомæй ба мæ енцег æрвади хæццæ  рацудтæн
цауæни. Хæтун байдæдтан 'ма бон-изæрмæ фæххаттан. Изæ-ри уалæнгæ
цъеуи фæд некæми фæууидтан. Сæстонг дæн хъæбæр, загътон:
   -  Нур  айсонккæй  æнæхуæргæ  ку  ан,  куд  ма  рахъæртдзинан
сæумæмæ?
   Мæ енцег æрвадæмæ бакастæн 'ма загътон:
   -  Нур  ци  кæнæн,  æнæхуæргæ ку ан,  мæ  бæх  нивгæрдон  æма
ходуйнаг  фæууодзæнæн Нарти адæми æхсæн, дæу бæх нивгæрдæн,  æма
бабæй е ба бустæги ходуйнаг, - уæд ци кæнæн?
   Уотæ  куд дзурдтон, уотæ ба нæ рæзти раст еу тæрхъос  гæппитæ
гæнгæ æрцæуй.
   - Æ, Хуцау дин райарфæ кæна!
   Фæ  'й æхстон, ра 'й æстъигътон, арт бакодтон, ниййибæл цийнæ
ан æма мæ енцег æрвадæмæ бадзурдтон:
   - Гъе, нур æй хуарз исфезонæг кæнæ.
   Фæййимæ  'вналдта  'ма 'й гъуд кæнун байдæдта.  Æз  мæхе  ба-
уагътон  'ма рафунæй дæн. Сцæттæ кодта фезонгутæ 'ма  сæ  гобати
расагъта.  Гобати  сæ куд расагъта, раст уотæ тæрхъос  фестадæй,
ухст  айдагъæй  райзадæй, тæрхъос дæр  ниффардæг  æй,  мæ  енцег
æрвадæ  дæр имæ кæсгæ байзадæй. Æригъал кæнун мæ нæбал æн-диудта
'ма  еу  афони ба мæхуæдæг æригъал дæн. Ку 'ригъал дæн, уæд  имæ
дзорун:
   - Тагъд æрхæссæ фезонæг, мах ба ести бахуæрæн!
   Е мæмæ дзоруй:
   - Ку сцæттæ 'й мæ фезонæг, уæд æй дæлæ гобати æрсагътон, дæлæ
ухст  дæр  ма  уоми  'й,  еци сахат, тæрхъос,  куд  адтæй,  уотæ
фестадæй 'ма никъкъуæрдта.
   Дзурд  мæмæ  гъигæ фæккастæй, стонг адтæн еуемæй, иннемæй  ба
имæ, а мæн сайунмæ куд æндеуй, зæгъгæ, хъæма фелвастон 'ма ин æй
æ  тæккæ  зæрди рацавтон.  Рамардæй, уæдта еу сахат рацудæй  'ма
сагъæс кæнун байдæдтон:
   -  Ци кæнон нур, ме схæссæг дæр ку рамардтон, æнæ æхсæвæр дæр
ку байзадтæн, уæд ма æз Нарти гъæумæ куд иссæудзæнæн!
   Уотæ  фæммæстгун  дæн  'ма  мæ хъæма  мæхемæ  рахаттон:  мæхе
рамарон,  зæгъгæ, куд ма иссæудзæнæн Нарти гъæумæ! Уæд мæ  зæрди
æрифтудæй:
   - Цæй, тæрхъос гобати кæми райгас æй, уоми лæхъуæн дæр райгас
уодзæнæй  'ма  'й  гобатмæ  батулдтон. Лæхъуæн  нибберигъта  'ма
рабадтæй.
   Дзоруй мæмæ:
   -  А-гиди,  минкъий  ма мæ ку бауагътайсæ,  мæрдти  Барастури
кизги дин уосæн исгъуддаг кодтон, мæ хæццæ дæр рацудайдæ, фал мæ
æнхæст нæ бауагътай.
   Нæбал фæллæудтæн æма мæ хъæма фелвастон:
   -  Тагъд  æдта мæ хъæмайæй рамарæ, мæхуæдæг имæ куд бацæ-уон,
уотæ.
   Е дæр мин хъæма тæккæ мæ зæрди рацавта. Мæрдтæмæ бацудтæн 'ма
æцæгдзийнадæй  Барастури кизги уосæн куд рахудтон,  уотæ  ба  мæ
гобатмæ   батулдта,  'ма  уоми  дзурдæфтудæй  мин  байзадæй.   Е
æцæгдзийнадæй ке адтæй, уобæл мæнæ мæ енцег æрвади бафæрсетæ.
   Тæрхони адæм æркастæнцæ 'ма загътонцæ:
   -  Хуарз  тауæрæхътæ  æркодтайтæ, фал уæддæр  мæрдтæй  некема
æриздахтæй 'ма Сау робаси цар Сосланæн аккаг кæнæн.
   Е дæр, Сау робаси цар æхе бацæй, уой ку базудта, уæд загъта:
   -   Е,   уой  мин  дзæбæхæй  ку  равардтаййайтæ,  Сау  робаси
фидхуартæ,  уæд  уин хуæздæр н’ адтæй! Нур  ба  уæддæр  мæхе  нæ
бацæй!
   Етæ дæр ин загътонцæ:
   -  Хуцау  ди ма сбоз уæд! Уомæй ди ку тарстан 'ма нæ  нур  ба
уæддæр ку рагъæр кодтай.

   
ЦИГСÆИ-и АРХИВ, ф.87, 30 п. 90-106 ф.
Мудойти Сабей дзурдтæй Дзагурти Губадий финст. 
Киристонгъæу 1909.
Опубликовано впервые в книге Эдьбруса Скодтаева и Амурхана Кибирова "Нартæ